Else Beekman
Niet alleen menselijke oorzaken, klimaatverandering en extreme droogte vormen de oorzaken van veel bosbranden in Spanje. Ook slecht onderhouden of verouderde elektriciteitsleidingen en masten zijn een groot en onderschat risico.
Spanje krijgt elke zomer te maken met enorm veel natuurbranden, en de afgelopen jaren ontstaan er zelfs in de winter ook steeds vaker branden. De oorzaak wordt meestal gezocht in droogte, brandstichting of onvoorzichtig menselijk gedrag, zoals het weggooien van sigarettenpeuken. Maar ook elektriciteitsleidingen blijken regelmatig de aanleiding te zijn, zo betoogt de krant El Confidencial in dit artikel. Soms is dat eenvoudig vast te stellen doordat er bijvoorbeeld een stroomleidingen beschadigd is en er gesmolten of verkoold materiaal op de grond is gevallen. Maar zulke aanwijzingen zijn niet altijd even duidelijk.
Veel bosbranden door elektriciteitsleidingen, maar weinig cijfers
Er zijn weinig cijfers over de rol van elektriciteitsleidingen bij bosbranden, en de cijfers die er wél zijn, zijn verouderd. De nationale statistieken over natuurbranden in Spanje zijn sinds 2016 niet meer bijgewerkt. Bovendien wordt in bijna de helft van de geregistreerde branden de oorzaak überhaupt niet vastgesteld. Volgens de laatste bekende cijfers uit 2016 zijn elektriciteitsleidingen verantwoordelijk voor gemiddeld 200 bosbranden per jaar, met uitschieters tot 300 branden in 2005. Officieel zou het gaan om zo’n 1,4% van alle geregistreerde branden. Experts schatten het werkelijke aandeel echter veel hoger.
Stroomleidingen boosdoener bij veel branden in Villanueva de la Vera
Dat vermoeden wordt in ieder geval bevestigd in Villanueva de la Vera, een bosrijke gemeente in de autonome regio Extremadura, een van de droogste gebieden van Spanje. Tussen 2001 en 2016 woedden er zeker 10 natuurbranden als gevolg van defecte elektriciteitsleidingen. Daarbij ging meer dan 100 hectare grond verloren. En recenter, in 2022, veroorzaakte een verouderde kabel in dezelfde gemeente een brand nabij een woonwijk, met aanzienlijke schade als gevolg. Julio César Sánchez, natuurbeschermer en lid van de boswachtersvereniging van Extremadura, vertelt dat dit soort branden vaak letterlijk en figuurlijk buiten beeld blijven. Dat komt juist door het gebrek aan open en actuele informatie. “Je kunt je alleen een beeld vormen door lokale meldingen en berichten in de media, verder is het lastig”.
Verouderde kabels en uitgestrekte gebieden
In Spanje lopen veel stroomleidingen boven de grond, vooral in de grote en uitgestrekte landelijke gebieden. Huizen, loodsen en boerderijen liggen verspreid in beboste gebieden. Hierdoor is er een wijdvertakt netwerk van middenspanningslijnen waarvan veel particulier worden beheerd. Juist deze lijnen vormen een risico. Er is minder toezicht op en ze raken sneller in verval. Takken die bij harde wind tegen kabels slaan of masten in slechte staat kunnen vonken veroorzaken. En vonken zijn soms genoeg om droge vegetatie in brand te zetten. Ook dieren vergroten het risico. Vogels, met name roofvogels, worden soms geëlektrocuteerd op de vaak niet geïsoleerde kabels en vallen al brandend op de grond. In droge gebieden kan dat al snel tot een natuurbrand leiden. In Nederland speelt dit probleem nauwelijks met een veel moderner elektriciteitsnet dat grotendeels onder de grond ligt.
Preventie vaak niet op orde
Na een verwoestende bosbrand in 2005 in de provincie Guadalajara voerde de Spaanse overheid dringende hervormingen door op het gebied van brandpreventie. Bij die brand, ontstaan door onvoorzichtige barbecueënde wandelaars en niet door elektriciteit, kwamen elf brandweerlieden om het leven. Duizenden hectaren natuur gingen in vlammen op, waaronder delen van het Parque Natural del Alto Tajo.
Sindsdien zijn netbeheerders wettelijk verplicht om de stroken langs elektriciteitsleidingen vrij te houden van begroeiing. Zo verkleinen ze het risico op bosbranden. Daarnaast werd gewerkt aan een nieuw wettelijk kader om het aantal dodelijke incidenten met vogels te verminderen. Zo worden sommige kabels van kleurmarkeringen voorzien, zodat vogels er niet tegenaan vliegen.
In theorie zijn dit goede maatregelen, maar in de praktijk laat de uitvoering vaak te wensen over. Grote Spaanse elektriciteitsbedrijven als Endesa en Redeia benadrukken dat zij hun verantwoordelijkheid nemen. Ze zeggen jaarlijks duizenden inspecties uit te voeren en tientallen verouderde elektriciteitsleidingen te vervangen. Ook maken ze gebruik van moderne technologie, zoals thermische camera’s in helikopters, om oververhitting vroegtijdig te detecteren.
Redeia omschrijft haar netwerk stroomkabels van 48 duizend kilometer zelfs als een ‘kaart van brandgangen’ en stelt dat het bedrijf in de afgelopen vier jaar geen enkele bosbrand heeft veroorzaakt. Hoewel dat indrukwekkend klinkt, gaat het in feite gewoon om naleving van de Wet Milieuaansprakelijkheid, die hen verplicht dergelijke preventieve maatregelen te nemen. Zolang actuele cijfers en voldoende toezicht ontbreken, blijft het lastig om een goed beeld van de risico’s te krijgen.
Dit artikel werd vertaald en bewerkt door Saskia Plazier, stagiaire van de ITV Hogeschool in Utrecht
Drones moeten Spaanse brandweer helpen bij bestrijding bosbranden