Cruciale infrastructuur in Spanje onder druk: zorgen over onderhoud spoor, wegen en dammen

Na het dodelijke treinongeluk bij Adamuz groeit de bezorgdheid over de staat van cruciale infrastructuur in Spanje. Spoorwegen, snelwegen en dammen verouderen zichtbaar, terwijl ingenieurs en vakorganisaties waarschuwen dat het huidige onderhoudstempo onvoldoende is om de risico’s voor de bevolking te beperken.

Het tragische treinongeluk bij Adamuz op 18 januari 2026, waarbij 46 mensen om het leven kwamen en meer dan 250 mensen gewond raakten, heeft het debat over de veiligheid van cruciale infrastructuur doen oplaaien. De ramp vond plaats op een traject dat in 2025 nog was gerenoveerd en volgens de regering ‘in perfecte staat’ verkeerde. Eerste bevindingen wijzen op een breuk in een spoorstaaf als waarschijnlijke oorzaak. Minister van Transport Óscar Puente heeft vooralsnog ontkend dat gebrekkig onderhoud aan de basis ligt van het ongeluk, ondanks eerdere inspecties zonder definitieve conclusies.

Spoorwegen: meer geld per kilometer, minder per reiziger

In tegenstelling tot wat sindsdien vaak wordt gesuggereerd, is het onderhoudsbudget voor het Spaanse spoor de afgelopen jaren juist fors gestegen. Adif benadrukt een toename van 60% van de totale uitgaven voor onderhoud van het spoor (normaal én hogesnelheid) tussen 2017 en 2025. Het budget steeg van ongeveer 720 miljoen naar 1,12 miljard euro.

Voor de hogesnelheidslijnen alleen steeg het onderhoudsbudget van circa 260 miljoen euro in 2017 naar 437 miljoen euro in 2025, terwijl Adif tussen 2019 en 2024 meer dan 2 miljard euro in het AVE-onderhoud stopte.

Opvallend is wel dat die groei in het niet valt bij de explosie van het gebruik. Het AVE-netwerk telt inmiddels ongeveer 4.000 kilometer en het aantal reizigers ligt naar schatting rond de 40 miljoen per jaar. Dat is aanzienlijk meer dan enkele jaren geleden. Volgens RTVE en factcheckers is de investering per kilometer AVE behoorlijk gestegen, maar zijn de uitgaven per reiziger juist gedaald door de sterke reizigersgroei.

Ingenieurs zoals Jesús Contreras waarschuwen dat er ondanks de hogere budgetten een opgeteld onderhoudstekort van miljarden euro’s bestaat in het hele spoorsysteem, wat de marge voor fouten verkleint.​

Wegen: de helft in slechte staat

Op de Spaanse wegen is het beeld daarentegen zorgwekkend. Volgens de Asociación Española de la Carretera (AEC) bevindt ongeveer 52% van de wegen zich in een ernstige of zeer ernstige staat van verval. Men spreekt van bijna 34.000 kilometer die dringend ingrepen vergen. De AEC becijfert dat er 13,49 miljard euro nodig is om de achterstand in onderhoud weg te werken. Het huidige investeringsniveau is daarmee duidelijk ontoereikend.

Deze achterstanden hebben serieuze gevolgen. De slechte staat van het wegennet verhoogt het risico op ongevallen, jaagt de transportkosten op en leidt tot extra CO2-uitstoot doordat voertuigen meer brandstof verbruiken in files en op beschadigd wegdek. Voor de zomermaanden alleen schat de AEC de extra kosten door vertragingen en inefficiëntie op meer dan 270 miljoen euro.

Dammen: verouderd en ondergefinancierd

De situatie bij de Spaanse dammen baart experts nog meer zorgen. Spanje telt circa 1.300 grote dammen, waarvan een groot deel tientallen jaren geleden is gebouwd. In sommige regio’s ligt de gemiddelde leeftijd rond de 50 à 60 jaar. Waterbouwdeskundigen signaleren al jaren dat de middelen voor inspectie, monitoring en renovatie ver achterblijven bij wat nodig is om deze verouderde constructies veilig te houden. Antena3 schrijft hier dat voor liefst 80 procent van de staatsdammen is geen noodplan beschikbaar. Experts waarschuwen verder dat tussen 120 tot 130 dammen structurele problemen zijn vastgesteld, waarvan sommige ernstig.

Hoewel exacte bedragen per jaar uiteenlopen, wijzen specialisten erop dat het huidige onderhoudsbudget voor dammen slechts een fractie is van wat noodzakelijk zou zijn. Ze schatten dat er honderden miljoenen per jaar nodig zijn om structurele versterkingen, modernisering van meetsystemen en verbeteringen aan afvoersystemen door te voeren. Dat geldt met name waar dammen in handen zijn van lokale overheden of private partijen en het toezicht gefragmenteerd is. Media als Escudo Digital en vakblogs waarschuwen dat dit vooral grote risico’s oplevert voor benedenloopse gemeenschappen bij extreme weersituaties en overstromingen.​

Een recent voorbeeld is de Forata-dam in de provincie Valencia. Deze speelde tijdens zware regenval en overstromingen een cruciale rol in het tegenhouden van watermassa’s. De dam doorstond ternauwernood het noodweer, maar rapportages in onder meer El Mundo benadrukken dat er aanzienlijke middelen zijn vrijgemaakt voor herstel en verbetering. Ook wakkerde deze situatie de discussie over noodplannen en monitoring extra aan.​

Oproep van ingenieurs: maak onderhoud politiek zichtbaar

Ingenieursverenigingen en experts pleiten steeds luider voor een cultuuromslag van minder zichtbare prestigeprojecten naar structureel onderhoud van bestaande infrastructuur. Zo stellen sommige van hen voor om een onafhankelijke toezichthouder op damveiligheid op te richten met ruime bevoegdheden en transparante rapportage.​

Ingenieur Jesús Contreras vat het probleem kernachtig samen: als je infrastructuur niet onderhoudt, zal uiteindelijk het systeem falen, of het nu gaat om auto’s, spoorbruggen, rails of dammen. Op korte termijn levert onderhoud misschien geen stemmen op, maar nalatigheid kan op lange termijn levens kosten, zo waarschuwt hij.