Saskia Plazier
In Madrid botst toerisme steeds vaker met het recht op wonen. Een ontwikkeling die, tot ergernis van bewoners, inmiddels in veel Spaanse steden speelt. Dit keer is de 82-jarige María de Orube Echeveste het slachtoffer. In 2006 overleefde María een bomaanslag van de ETA, maar nu dwingen vastgoedinvesteerders haar uit haar huis in hartje Madrid te zetten. De reden: haar appartement moet wijken voor luxe appartementenverhuur voor toeristen.
Het was destijds de laatste dodelijke bomaanslag van de ETA: de aanval op een parkeergarage van de Madrileense luchthaven Barajas in 2006. Er vielen twee doden en vier gewonden. Het zou daarna nog tot 2018 duren voordat de ETA zichzelf ophief. María was een van de overlevenden. De Madrileense is sindsdien gebonden aan een rolstoel en doof. Maar dat belet haar niet om met hand en tand strijden tegen het plan om haar uit huis te zetten.
Netflix-film over ETA raakt open zenuw in Spanje
Gran Vía 73
Het statige acht verdiepingen tellende pand aan de Gran Vía 73, waar María woont, ligt in het hart van de stad. Haar grootvader gaf ooit opdracht tot de bouw en het bleef jarenlang familiebezit. Totdat haar oma het onder twijfelachtige omstandigheden verkocht. “Een etentje, een paar wijntjes… en ineens was het gebouw verkocht,” vertelt Monike Oggerin, María’s dochter die haar bijstaat. In de jaren daarna wisselde het pand meerdere keren van eigenaar.
Gelukkig voor Maria had zij nog altijd het oude huurcontract dat ooit was afgesloten met haar oma. Die overeenkomst uit 1985 bleek onwrikbaar en beschermt haar positie als huurder tot op de dag van vandaag. Om haar heen veranderde echter alles ingrijpend. Vanaf 2020 worden steeds meer appartementen gebruikt voor toeristische verhuur.
Toeristen betalen er inmiddels astronomische bedragen voor, variërend van 163 tot 628 euro per nacht voor een verblijf in het bruisende centrum van Madrid. Het uitzicht is dan ook niet niks. De appartementen kijken uit op de Gran Vía en het karakteristieke Edificio España, waar in 2019 het iconische Riu Plaza zijn deuren opende. Terwijl de prijzen stegen, vertrokken steeds meer vaste bewoners en liep het gebouw langzaam leeg.
Verbod op vakantieverhuur in Spanje onder vuur: uitspraak kan alles veranderen
Pesterijen stapelen zich op
Omdat María niet uitgezet kan worden, begonnen afgelopen januari de pesterijen. Zo zijn er illegale bouwwerkzaamheden: lawaai dat zij door haar doofheid niet hoort, maar de trillingen die door de muur gaan voelt ze des te sterker. Er kwamen ook nare audioberichten vol dreigementen en beschuldigingen binnen, gericht aan María en haar dochter. Zelfs de mechanische traplift in het portiek, onmisbaar voor María, is al lange tijd kapot en de eigenaar weigert hem te repareren.
Het grootste probleem is echter de veiligheid geworden. De investeerders voeren werkzaamheden uit zonder vergunning of technische inspectie. Zo plaatsten ze een jacuzzi direct boven haar woonkamer, op een dak dat eigenlijk niet toegankelijk mag zijn, geen draagvloer heeft en door het gewicht kan instorten. Wanneer María hierover aan de bel trekt, krijgt ze steevast hetzelfde antwoord: “Als het je niet bevalt, ga dan maar weg.”
Omstreden verhuurconstructie
Volgens Pablo Sánchez, de eigenaar van het bedrijf dat de appartementen beheert, is er geen sprake is van toeristische verhuur. Terwijl de rolkoffertjes je in het trappenhuis tegemoet komen, houdt hij vol dat alle verblijven in het gebouw als tijdelijke verhuur gelden. Hij legt zonder enige gêne uit hoe dat kan: de gemeente Madrid hanteert geen limiet voor het aantal dagen dat een woning verhuurd mag worden voordat het als toeristisch wordt beschouwd.
Daardoor kan elk verblijf, zelfs eentje van één nacht, geregistreerd worden als seizoenshuur. Dat is simpelweg mogelijk omdat de regelgeving die ruimte biedt. Een handig trucje, zegt Sánchez, die benadrukt dat de regels in Madrid volgens hem veel soepeler zijn dan mensen denken. Of María in het gebouw blijft wonen of niet, maakt hem naar eigen zeggen weinig uit.
Onderdeel van groeiend probleem
Het verhaal van Maria is tekenend voor een groeiend probleem waar veel grote steden in Spanje mee kampen. Wonen schuurt met toerisme, waarbij huurders steevast de verliezers zijn. Volgens tegenstanders van de huidige PP-regering in Madrid is Gran Vía 73 zelfs eenschoolvoorbeeld van hoe dat misgaat.
Het pand werd in 1928 werd gebouwd en is officieel aangemerkt als monumentaal erfgoed. Het mag alleen onder strikte regelgeving en met gemeentelijke goedkeuring worden verbouwd. Toch vonden er illegale werkzaamheden plaats, zelfs nadat inspecteurs waarschuwden voor mogelijke schade aan het historische gebouw.
Voor deze oppositiepartijen toont het dossier haarscherp aan dat grote vastgoedeigenaren steeds meer speelruimte krijgen, terwijl het stadsbestuur nauwelijks ingrijpt. Daardoor lopen huurders het risico op straat te belanden zodra een eigenaar besluit een heel woonblok om te vormen tot toeristenappartementen.