Else Beekman
In zijn verhandeling legt hij ook uit hoe het verleden en de gevolgen ervan waarschijnlijk worden gemanipuleerd en politiek worden gebruikt voor huidige doelen. De focus van deze 79-jarige schrijver ligt op de Spaanse burgeroorlog en het deel van het Franco-regime dat daar direct op volgde. Deze periodes vergelijkt hij onder andere met nazi-Duitsland, het Chili van Pinochet, het Colombia van guerrilla’s en paramilitairen of het apartheidsregime in Zuid-Afrika.
Internationale context
“Ik heb geprobeerd de Spaanse zaak in de internationale context te plaatsen. Dat stelt je in staat om iets te beseffen dat nationalisme je niet laat zien: dat we niet zo zeldzaam zijn. Wij geloven dat deze vuile verledens alleen ons overkomen, maar ze gebeuren overal.”
Angstaanjagende burgeroorlog
De onderzoeker stelt in ‘Wat te doen met een vies verleden‘ (Editorial Galaxia Gutemberg) dat “zelfs de best geïnformeerde over de Spaanse politieke situatie begin juli 1936 niet in staat was om de angstaanjagende burgeroorlog te voorspellen die op het punt stond te beginnen.
Onderscheid tussen geschiedenis, herinnering en mythe
De historicus legt uit in El País: “Ik probeer onderscheid te maken tussen geschiedenis, herinnering, mythe: we moeten weten waar we het over hebben. Ik begin met het zelfbeeld dat de Spanjaarden aan het begin van de 20e eeuw hebben opgebouwd en de transformaties die Spanje heeft ondergaan: de modernisering en hoe twee Spanje’s ontstonden en het tegen elkaar opnamen in de burgeroorlog: het stedelijke Spanje, modern en zeer geseculariseerd en het landelijke, zeer conservatieve Spanje in dorpen en kleine provinciesteden dat nog steeds in handen was van ‘caciques’ en priesters.”
Tien doodvonnissen per dag
Met betrekking tot de repressie die dictator Franco toepaste toen hij eenmaal staatshoofd was, heeft de schrijver berekend dat “Franco in vredestijd zo’n 40.000 mensen heeft neergeschoten”. “Franco tekende dus meer dan 10 doodvonnissen per dag tijdens de eerste 10 jaar van zijn dictatuur”, aldus Álvarez Junco die dat bestempelt als basis van het trauma, het “vieze verleden” van Spanje.
Wat valt er nog te doen?
Volgens de historicus moeten de Spaanse autoriteiten meer vooruitgang boeken bij het zoeken naar en opgraven van degenen die zijn neergeschoten of verdwenen tijdens de oorlog en de navolgende dictatuur. Dat is volgens hem “elementaire vereiste”.
Bekijk ook: Spanje geeft gemeenten geld om massagraven uit burgeroorlog te openen
De staat zou in zijn optiek de locatie en identificatie van de stoffelijke resten van de slachtoffers verder moeten bevorderen en ondersteunen. Wel moet de beslissing om stoffelijke resten al dan niet te verplaatsen gemaakt worden door de discretie van de families.
Geen sluitende telling van het aantal geëxecuteerden en vermisten
Álvarez Junco hekelt eveneens het feit dat er geen sluitende telling van het aantal verdwenen personen is. In dit verband wijst hij er in zijn boek op dat zelfs rechters, historici en herdenkingsdeskundigen het hierover niet eens zijn. De bestaande tellingen lopen namelijk nogal uiteen van 143.350 tot 40.000 slachtoffers.
PP-regeringen werken niet mee
Heel kritisch is de onderzoeker ook over de verlamming door de PP-regeringen van de toepassing van Wet 52/207 over het maken van een nationale kaart van massagraven. In zijn optiek hebben de regeringen onder leiding van de PP noodzakelijke items voor deze taak onderdrukt. Zijn kritiek in dit opzicht geldt met name de huidige regering van Andalusië, die terughoudend is met het openen van graven.
Álvarez Junco
Álvarez Junco, afkomstig uit Vielha (Lérida), is hoogleraar geschiedenis van het denken en politieke en sociale bewegingen aan de Faculteit Politieke Wetenschappen en Sociologie van de Complutense Universiteit van Madrid. Bovendien werkte hij aan verschillende buitenlandse universiteiten zoals Padua, Oxford, de Sorbonne en Harvard.
Bekijk ook: Massagraf uit Franco-tijd in Valencia binnenkort geopend