Else Beekman
Velen in Spanje hebben nog de indrukwekkende beelden op hun netvlies van de allesverzengende bosbranden in Spanje van de afgelopen zomer. Er leek geen einde aan te komen. De rookpluimen ervan waren zelfs duidelijk te zien op satellietbeelden. Hele gebieden in Galicië en Castilla y León gingen in rook op. Hoe uitzonderlijk dit natuurgeweld was, blijkt nu uit harde cijfers: in augustus lag liefst de helft van alle verbrande natuur in Europa in het noordwesten van Spanje.
Uit een nieuw wetenschappelijk rapport blijkt dat het hier niet om toeval gaat, maar om een trend. Een trend die het gevolg is van extreme hitte, brandbare vegetatie en een gebrek aan actieve preventie.
Bosbranden Noordwest-Spanje te zien vanuit de ruimte
Het noordwesten van Spanje is goed voor slechts 2% van het grondgebied van de Europese Unie. Desondanks was deze regio in augustus verantwoordelijk voor meer dan 50% van alle verbrande natuurgebieden in Europa. In totaal ging het om zo’n 540.000 hectare. Volgens onderzoekers zorgde de combinatie van een langdurige hittegolf, uitzonderlijk droge omstandigheden en brandbare vegetatie voor een “perfecte storm”.
Het onderzoek werd geleid door het Regionaal Atmosferisch Modelleringsteam van de Universiteit van Murcia, samen met wetenschappers van het CSIC en andere Spaanse onderzoeksinstellingen.
Recordhitte en uitzonderlijk brandgevaar
Volgens hoofdonderzoeker Marco Turco bereikte de Meteorologische Brandgevaar-Index in augustus zijn hoogste maandwaarde ooit gemeten in het noordwesten van Spanje sinds 1985. Deze index houdt onder meer rekening met temperatuur, luchtvochtigheid, wind en droogte van plantenmateriaal.
De uitzonderlijk droge en warme omstandigheden hielden 16 dagen aan en deden zich voor in een groot deel van het zuidwesten van Europa. Maar in Spanje leidde dat tot een buitengewoon hoog risico op natuurbranden.
Niet alleen het weer
Toch is het niet alleen het weer dat de branden verklaart. De samenstelling van de vegetatie speelde een doorslaggevende rol. Struikgewas en dennenbossen bleken bijzonder brandgevoelig en brandden veel meer af dan hun oppervlakte zou doen vermoeden.
Daartegenover stonden inheemse eikenbossen die juist veel minder verbrandden dan verwacht. Volgens onderzoekster Cristina Santín (IMIB) wijst dat op een grotere veerkracht van deze bossen.
Opvallend is dat het onderzoek ook een veelgehoorde misvatting uit de wereld helpt. Die luidt dat beschermde natuurgebieden harder getroffen zouden zijn door de branden. Uit de data blijkt juist het tegendeel: er is geen bewijs dat beschermde gebieden meer of sneller in brand vlogen dan onbeschermde gebieden.
Wetenschappers pleiten voor fundamentele omslag
Volgens Dominic Royé van de Misión Biológica de Galicia is het tijd om natuurbranden niet langer als uitzonderlijke rampen te behandelen, maar als een structurele bedreiging. “We moeten alle aspecten aanpakken: risico, gevaar, blootstelling én kwetsbaarheid. Dit is een kwestie van nationale veiligheid,” aldus Royé.
De wetenschappers pleiten daarom voor een fundamentele beleidsverandering met een duidelijke focus op proactieve preventie in plaats van louter blussen. Door bossen brandveiliger in te richten, veerkrachtige vegetatie te behouden en beter voorbereid te zijn op hittegolven.
Honderden bosbranden in Spanje opzettelijk aangestoken dit jaar