Saskia Plazier
Spanje geeft jaarlijks tientallen miljoenen euro’s extra uit aan medicijnen voor immunotherapiebehandelingen tegen kanker. In 2018 kregen farmaceutische bedrijven toestemming om te werken met vaste en hogere doseringen. Volgens de farmaceutische industrie zou dit de toediening vereenvoudigen en de kans op fouten verkleinen, maar in de praktijk levert het patiënten geen aantoonbare gezondheidswinst op. Wat het wel oplevert? Hogere winsten voor farmaceutische bedrijven en fors stijgende kosten voor de publieke gezondheidszorg.
Sinds 2018 krijgen veel kankerpatiënten standaard een vaste dosis van bepaalde geneesmiddelen, ongeacht hun lichaamsgewicht. Voorheen stemden artsen de dosering af op het gewicht van de patiënt. Volgens verschillende studies levert die wijziging geen aantoonbaar medisch voordeel op, maar heeft het er wel toe bijgedragen dat de omzet van de betrokken farmaceutische bedrijven met tot 30% is gestegen.
Van maatwerk naar standaarddosis
Het gaat met name om drie veelgebruikte medicijnen voor immuuntherapie: Keytruda (van Merck Sharp & Dohme, MSD), Opdivo (van Bristol Myers Squibb, BMS) en Imfinzi (van AstraZeneca). Deze middelen worden ingezet bij ongeveer twintig verschillende vormen van kanker.
Artsen baseerden de dosering oorspronkelijk op het lichaamsgewicht van de patiënt. In 2018 vroegen de farmaceutische bedrijven echter om een wijziging van de officiële productinformatie. Die werd goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), waardoor vaste doseringen de standaard werden. Sindsdien ontvangt iedere volwassen patiënt dezelfde dosis, ongeacht het gewicht.
Bij Opdivo en Imfinzi komt de standaarddosering overeen met die van een patiënt van 75 kilo. Bij Keytruda ligt dat zelfs nog hoger, op 100 kilo. Studies wijzen uit dat het gemiddelde gewicht van een kankerpatiënt echter rond de 70 kilo ligt en bij vrouwen vaak nog lager. In de praktijk krijgt daardoor een groot deel van de patiënten meer medicijn dan nodig. Die verschillen vertalen zich direct in hogere kosten per behandeling, zonder extra medische winst.
Geen extra werking, geen extra risico
Volgens de farmaceutische industrie zouden vaste doseringen net zo veilig zijn. Ook zou het de logistiek vereenvoudigen en het risico op fouten verkleinen. Onderzoek laat echter een ander beeld zien. Wetenschappelijke studies en analyses van ziekenhuizen laten zien dat er geen verschil is in werking, veiligheid of behandelresultaat tussen dosering op gewicht en vaste dosering. Ook het EMA erkent dat er geen klinisch significante verschillen bestaan.
Ziekenhuisapothekers plaatsen eveneens kanttekeningen bij het veiligheidsargument. Doseren op gewicht vormt al jaren de dagelijkse praktijk binnen de oncologie. Het is niet duidelijk aantoonbaar dat dat vaste doseringen fouten voorkomen.
Kosten lopen fors op
De grote farmaceuten weigeren inzicht te geven in de verkoopcijfers van hun immunotherapiemedicijnen in Spanje. Op basis van de gegevens die wél beschikbaar zijn, blijkt uit onderzoek dat vaste dosering het gebruik van Keytruda 24 tot 30% duurder maakt dan dosering op gewicht. Bij Opdivo en Imfinzi lopen de meerkosten op tot 8 à 10% per behandeling. Voor Spanje betekent dit meerkosten voor de publieke zorg van tientallen miljoenen euro’s per jaar. Bronnen binnen de zorgsector schatten dat dit bedrag kan oplopen tot rond de 100 miljoen euro, al blijven exacte cijfers moeilijk vast te stellen door vertrouwelijke prijsafspraken.
De financiële belangen zijn groot. Keytruda is het best verkochte medicijn ter wereld, met een omzet van 27,3 miljard euro in 2024. Opdivo behaalde dat jaar 7,9 miljard euro, terwijl Imfinzi goed was voor 4 miljard euro. Alleen al in Spanje wordt de jaaromzet van Keytruda geraamd op ongeveer 1,1 miljard euro.
Niet overal dezelfde koers
Gelukkig kiezen niet alle ziekenhuizen voor de vaste dosering. Er zijn in Spanje ook zorginstellingen die blijven werken met dosering op basis van lichaamsgewicht, ondanks de aangepaste productinformatie. De voornaamste reden daarvoor is kostenbesparing, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de zorg.
Zo berekenden artsen van het Hospital Arnau de Vilanova in Lleida (Catalonië) dat deze aanpak de jaarlijkse kosten per patiënt met 31% verlaagt, zonder negatieve gevolgen voor de werking of veiligheid van de behandeling.
Ook andere zorginstellingen, onder meer in de autonome regio’s Madrid en Murcia, moedigen deze werkwijze actief aan. In Murcia zijn zelfs officiële protocollen gepubliceerd waarin ziekenhuizen concrete handvatten krijgen om immuuntherapieën te blijven doseren op het lichaamsgewicht van de patiënt.
Kanker opnieuw meest voorkomende doodsoorzaak in Spanje