Else Beekman
In het kort
- Winterstormen hebben fors deel van de Valenciaanse kust beschadigd.
- Door hoge golven forse strandafslag, schade aan promenades en kustwerken.
- Tijdelijke evacuaties omdat de fundering van gebouwen direct is aangetast.
- Miljoeneninvesteringen in extra zand dat bij een volgende storm wegspoelt.
- Wie grijpt wanneer in, en komt er eindelijk een oplossing die de kust écht vastzet?
De zware winterstormen voeren de druk op de stranden van de regio Valencia op. Liefst zestig gemeenten hebben in meerdere mate schade en erosie gemeld. Toch liggen tientallen maatregelen om de kust te beschermen al jaren op de plank. Het gaat onder meer om kustverdedigingswerken met nieuwe golfbrekers en grote zandaanvullingen die al in 2015 zijn voorgesteld.
Volgens een analyse waarover Spaanse media deze week berichten, zijn 36 geplande golfbrekers langs de Valenciaanse kust nog altijd niet gebouwd, terwijl ook bijna 9 miljoen kubieke meter zand dat ooit werd voorzien, niet is aangevoerd.
De basis van die plannen ligt in studies en voorstellen van het Centro de Estudios y Experimentación de Obras Públicas (CEDEX) die rond 2015 zijn uitgewerkt voor verschillende kustvakken. Het Spaanse ministerie voor Ecologische Transitie verwijst in officiële documenten ook naar deze CEDEX-studies als onderbouwing voor te nemen maatregelen tegen kusterosie.
Storm Harry benadrukt kwetsbaarheid van kust
Dat de kust kwetsbaar is, bleek opnieuw bij de storm Harry in januari en de daaropvolgende episodes van stormen die op piekmomenten golven tot zes meter hoog veroorzaakten. In Tavernes de la Valldigna raakte een appartementencomplex zwaar beschadigd: drie terrassen stortten in nadat de zee het strand en de zone langs de boulevard had afgekalft. Voor omwonenden is het hier geen abstract debat meer. De gemeente wil op korte termijn zand laten aanvoeren en dringt aan op snellere besluitvorming in Madrid.
Ook in andere gemeenten ontstond forse strandafslag, schade aan promenades en kustwerken (zoals golfbrekers), en op sommige plekken ook voor tijdelijke evacuaties omdat de fundering van gebouwen direct aan zee werd ondergraven.
Kust door DANA al verzwakt
De klappen kwamen bovendien op een kust die al verzwakt was. Tijdens de DANA-overstromingen in oktober 2024 werd veel sediment verplaatst. Dat soort afzettingen kan later problemen geven: zand verdwijnt sneller van het strand, terwijl havens en mondingen juist dichtslibben. In Cullera werd bijvoorbeeld gesproken over minder diepte in de havenkom, lokaal tot rond de twee meter verschil.
Regio voert druk op centrale regering op
De regionale regering van Valencia heeft in dit dossier de druk opgevoerd. Zij vroeg Madrid om tientallen kustgemeenten als ‘zwaar getroffen’ aan te merken, zodat er sneller noodhulp kan worden ingezet. In de regionale telling gaat het om circa 60 gemeenten die in meerdere mate schade en erosie melden.
Meer nadruk op zand, dan kustwerken
De Spaanse overheid kiest de afgelopen jaren vaker voor grote zandaanvullingen en minder voor nieuwe golfbrekers of het verlengen van bestaande. Er lopen nu grote plannen vanuit het ministerie voor Ecologische Transitie. Voor een pakket strandregeneratie in onder meer Canet, Sagunt, Sueca en Cullera wordt een bedrag genoemd van 42,6 miljoen euro.
De werkzaamheden zouden vanaf januari 2026 starten. Ze zouden ditmaal niet alleen bestaan uit zand storten, maar ook uit het herstellen van duinen, het weghalen van verouderde kustconstructies en, in sommige zones, het (bij)bouwen van kustwerken. Critici wijzen erop dat zand soms snel weer verdwijnt bij de eerstvolgende stevige storm.
De overheid van Valencia voert daarnaast zelf baggerwerk uit om verplaatst sediment opnieuw te benutten. In Cullera gaat het om ongeveer 170.000 kubieke meter zand waarmee (deels) nabijgelegen stranden zullen worden aangevuld. In Sagunt wordt begin maart bijvoorbeeld nieuw materiaal op enkele stranden aangebracht. Terwijl hier pas later wordt gesproken over mogelijke ‘vasthoudmaatregelen’, zoals onderwaterstructuren.
Waarom sommige stranden wel en andere niet?
Een terugkerende klacht in de regio is dat niet altijd duidelijk wordt waarom het ene strand wel geld en zand krijgt, en het andere niet. In communicatie over recente projecten staan vooral specifieke gemeenten en strandvakken centraal, terwijl andere locaties die eveneens kampen met erosie minder expliciet worden genoemd.
Wie heeft eigenlijk het beheer?
Het kustbeheer in Valencia is verdeeld over meerdere overheden, en dat maakt besluiten soms traag. De Spaanse Staat is eigenaar en beheerder van het ‘publieke kustgebied’: het strand, de duinen en de strook waar zee en land elkaar raken. Dat loopt via MITECO en de kustdienst Costas, die onder meer de kustlijn officieel vastlegt, vergunningen en concessies regelt en de grote werken aanstuurt, zoals grote strandregeneraties en nieuwe of verlengde golfbrekers.
De Generalitat Valenciana gaat vooral over de ruimtelijke ordening aan de kust: wat waar mag, welke plannen er zijn voor de kustzone en hoe staan toerisme, natuur en bebouwing met elkaar in relatie. Gemeenten regelen intussen de promenade en lokale voorzieningen. Maar voor ingrepen op het ‘staatsstrand’ – zoals grote zandprojecten of harde kustwerken – is vrijwel altijd goedkeuring en uitvoering vanuit Madrid nodig. Dat verklaart ook waarom de Generalitat sinds 2025 nadrukkelijk vraagt om meer (of zelfs volledige) bevoegdheden, zodat sneller kan worden ingegrepen.
Wat zeggen experts en bestuurders?
De discussie draait dus niet alleen om geld, maar ook om de aanpak. Experts en kustdeskundigen waarschuwen al langer dat uitsluitend zand storten vaak niet genoeg is: dat verdwijnt in korte tijd weer bij een stevige storm. Daarom dringt men aan op zandaanvulling in combinatie met ‘vasthoudmaatregelen’, zoals (verlengde) golfbrekers of onderwaterstructuren die de golfenergie breken.
Verder zijn volgens de regionale overheid ook snellere vergunningen nodig, een betere afwatering en structurele monitoring van kwetsbare kustvakken. In dat debat komt ook een politieke wens terug: de regio wil meer regie in handen krijgen of zelfs overdracht van delen van het kustbeheer. Dat zou snellere planning en uitvoering van noodzakelijke ingrepen mogelijk maken.