Saskia Plazier
Castilië y León, het is de grootste autonome regio van Spanje en tegelijkertijd een van de minst bekende. In deze enorm grote en uitgestrekte regio vind je nog verrassend veel tradities en gebruiken. Een daarvan kennen zelfs veel Spanjaarden niet: de zoete verjaardagstraditie ‘la cuelga’, een ketting vol snoep die mensen hier al generaties lang koesteren.
Geen land waar zo veel verschillen zijn als Spanje, of het nu tradities, gewoontes of zelfs maar talen betreft. Sommige gebruiken kom je overal in Spanje tegen, andere zijn meer lokaal. Castilië en Leon vormt daarop geen uitzondering. En dat is opvallend, want juist hier ontstond het Spanje dat we nu kennen. In 1469 trouwde hier het ambitieuze koningspaar Isabel van Castilië en Fernando van Aragón. Vanaf 1479 regeerden deze Katholieke Koningen over beide rijken, al hield elke kroon wel zijn eigen wetten en manier van besturen. Daarmee staat deze verbintenis aan de basis van het latere koninkrijk. En uit die indrukwekkende geschiedenis stammen nog verrassend kleine tradities.
La cuelga, de zoete verjaardagstraditie
Volgens de Leonezen, zoals de inwoners van de regio zich graag noemen, is de zoete verjaardagtraditie van de cuelga een van de best bewaarde gebruiken van Noordwest-Spanje. De cuelga is letterlijk een ketting of slinger die je maakt met lint, touw, wol of een ander stevig materiaal. Daar knoop je vervolgens allerlei zoetigheden aan vast. Het leukste is om de ketting af te stemmen op de voorkeur van de jarige: snoepjes, chocolaatjes, lolly’s, alles kan.
De jarige job of jet krijgt de ketting op de verjaardag niet zomaar cadeau. Volgens de traditie verras je hem of haar ermee, het liefst op een onverwacht moment. Daarna kun je meteen aanvallen. Al is de ketting overigens geen vervanging van de verjaardagstaart.
Door de opkomst van speelgoed en andere cadeaus raakte de cuelga de afgelopen jaren wel een beetje uit de mode. Toch is deze nu aan een heuse comeback begonnen. Zo kun je in León tegenwoordig bij krantenkiosken op straat ook de kant-en-klare versies kopen voor wie er zelf geen wil maken. Felgekleurde linten, glanzend cellofaan, snoep in alle soorten en maten – de keuze is reuze. En volwassenen? Die doen traditiegetrouw ook mee, want wie zegt er nou nee tegen iets lekkers.
Oorsprong van de Leoneze snoepketting
Het is niet geheel duidelijk waar deze traditie ooit begon. Wel gaan veel verhalen terug naar de berggebieden van de regio. Castilië en Leon kent een landschap vol hoogvlaktes, middeleeuwse steden, kastelen en een sterke folkloristische cultuur. Vroeger hingen families brood, koekjes of fruit uit het seizoen aan de slinger. Sommigen suggereren dat de cuelga toen ook een praktische functie had, als wat extra proviand voor herders of kinderen die uren buiten waren. Officiële bronnen zijn er niet, maar het past wel bij het leven in de Leonese bergen.
Begin oktober krijgt de cuelga nog een heel andere rol. Dan viert de stad León het feest van patroonheilige San Froilán. Bij deze typische Leonese feestdag ontbreken de slingers ook niet: pelgrims nemen dan kettingen met seizoensproducten mee als offer. Tijdens de romería, de jaarlijkse pelgrimstocht, lopen zij van León naar het heiligdom van de Virgen del Camino, net buiten de stad. Zo heeft de cuelga niet alleen een plekje op verjaardagen, maar ook een rol binnen de lokale religieuze tradities.
Overige tradities
Wie op zoek is naar nog meer tradities en folklore uit de regio hoeft niet lang te zoeken. Castilië y León heeft er genoeg. Je vindt hier bijvoorbeeld het hart van de jota leonesa, de lokale variant van de Spaanse jota, een volksdans die bij elke feestdag wel ergens gedanst wordt.
Ook op gastronomisch gebied zit je hier goed. In vrijwel elke stad en elk dorp is het heel gebruikelijk om een pinchos- of tapastour te doen. Bij het gros van de barretjes en kroegen krijg je zelfs vaak nog een gratis tapa bij je drankje en de keuze aan bars is eindeloos.
Castilië y León is bovendien de bakermat van de cecina, een speciaal aan de lucht gedroogd en gezouten rundvlees. Voor veel Leonezen is cecina net zo lekker, zo niet lekkerder dan Ibericoham. En dan zijn er nog de lokale drankjes. Met Pasen drinkt men hier limonada de vino, een zoete cocktail van wijn en fruit die – ondanks de naam – geen limonade bevat.
Zo bewijst het veelzijdige Spanje maar weer dat achter elke regio een nieuwe, bijzondere traditie schuilgaat.
Castilla zonder León? Een groeiende roep om een ‘Lexit’