Else Beekman
Maandag is in Spanje het laatste proces begonnen van ‘caso Gürtel’, de grootste corruptiezaak in het land tot nu toe volgens de NGO Transparancy International. In deze laatste van de 11 rechtszaken tot nu toe gaat het om ruim 30 miljoen euro aan vermoedelijk onrechtmatig verkregen commissies. Jarenlang zijn deze via buitenlandse rekeningen buiten het zicht van de Spaanse belastingdienst gehouden. De reeks rechtszaken leidde in 2018 tot de val van het kabinet-Rajoy.
Het netwerk rond het brein van de zaak, Francisco Correa, haalde tussen 1999 en 2009 op systematische wijze overheidsopdrachten binnen. Het geld daarvan sluisden ze weg via schijnconstructies en offshorebedrijven. De organisatie had nauwe banden met de conservatieve partij Partido Popular (PP).
21 verdachten, 77 jaar cel geëist voor Correa
Francisco Correa is geen onbekende meer voor de Spaanse strafrechter. In 2018 werd hij al veroordeeld tot 51 jaar gevangenisstraf voor zijn rol in eerdere onderdelen van de Gürtel-affaire. Sinds 2023 verblijft hij echter niet meer in volledige detentie: hij zit zijn straf uit onder een zogeheten ‘derdegraadsregime’, wat betekent dat hij onder voorwaarden beperkt vrij is.
In deze laatste zaak staan 21 verdachten terecht, onder wie opnieuw Francisco Correa. Tegen hem eist het Openbaar Ministerie 77 jaar gevangenisstraf. Deze eis betreft aanvullende feiten zoals belastingontduiking en het verbergen van commissiegelden in het buitenland. In een verklaring in aanloop naar dit proces verwees Correa opnieuw naar een Zwitserse bankrekening met de naam ‘Soleado’. Twee Zwitserse tussenpersonen zouden hem hebben geholpen bij het wegsluizen van geld, al worden zij zelf niet vervolgd in deze zaak.
Dertien jaar cel voor hoofdverdachten in corruptiezaak Gürtel
Ook anderen uit de binnenste cirkel van het netwerk hebben inmiddels verklaringen afgelegd. Pablo Crespo geeft toe dat hij Panamese vennootschappen gebruikte om inkomsten te verbergen. Ramón Blanco Balín, voormalig topman bij Repsol en adviseur met nauwe banden met de PP, hielp volgens eigen zeggen met het opzetten van complexe financiële constructies in het buitenland.
Complete boekhouding op usb-stick
Opmerkelijk in de zaak is de rol van de voormalige boekhouder van het netwerk, José Luis Izquierdo. Bij zijn arrestatie in 2009 trof de politie in zijn vuist een usb-stick aan. Daarop stond de volledige administratie van de zogenaamde ‘zwarte kas’. Later zou Correa in de gevangenis verklaren: “Zonder die stick hadden ze niets.”
Op de usb-stick stond informatie over betalingen, buitenlandse bezittingen en het gebruik van vennootschappen op plekken als Panama, Miami en de Britse Maagdeneilanden. Sommige in Spanje actieve bedrijven bleken uiteindelijk eigendom te zijn van ondernemingen die in belastingparadijzen gevestigd waren, zoals de Nevis-eilanden.
Politieke gevolgen en publieke verontwaardiging
De Gürtel-zaak heeft een blijvende impact gehad op de Spaanse politiek. Verschillende voormalige PP-politici zijn veroordeeld, onder wie ex-penningmeester Luis Bárcenas en meerdere oud-burgemeesters uit de regio Madrid. De partij is in verschillende rechtszaken schuldig bevonden aan het profiteren van de frauduleuze inkomsten. Desondanks werd zij niet formeel als dader vervolgd.
De directe politieke gevolgen werden duidelijk in 2018. Toen diende de toenmalige oppositiepartij PSOE onder leiding van Pedro Sánchez naar aanleiding van de eerste veroordelingen in deze zaak een succesvolle motie van wantrouwen in tegen premier Mariano Rajoy.
“Rechtvaardigheid laat soms op zich wachten”
Deze laatste rechtszaak werd al in 2008 geopend. Jaren later lijkt er nu eindelijk een einde te komen aan een van de meest omvangrijke corruptiedossiers die Spanje ooit heeft gekend. Het proces zal waarschijnlijk nog maanden in beslag gaan nemen. Of er nog nieuwe onthullingen volgen, hangt mede af van eventuele aanvullende verklaringen van Correa en zijn medeverdachten. Een van de betrokken rechters formuleerde ooit al toepasselijk: “La justicia es lenta, pero segura”.