Else Beekman
Internationaal valt Spanje op vanwege hoe relatief succesvol het land omgaat met migratie. Een aanpak die in veel andere landen veel moeilijker of helemaal niet van de grond komt. In Spanje worden nieuwkomers opvallend snel opgenomen in het arbeidsproces en de samenleving. Terwijl andere landen kampen met tekorten op de arbeidsmarkt en een moeizame integratie van migranten, weet Spanje migranten juist als motor voor groei te benutten.
De afgelopen tijd verschenen er lovende woorden over Spanje in media als The Guardian en The Economist, maar ook in rapporten van grote finaciële instellingen als JP Morgan. Wat hen opvalt? Spanje lijkt behoorlijk goed in staat om migranten te integreren én tegelijk de economie een stevige duw te geven. Zo blijkt uit cijfers dat sinds 2022 bijna de helft van de nieuwe banen is ingevuld door buitenlandse werknemers. En dat met een werkactiviteit onder migranten (76,5%) die zelfs hoger ligt dan bij mensen die in Spanje geboren zijn (74,5%).
Spaanse arbeidsmarkt staat voor grote uitdaging: Boomers met pensioen, migranten als redmiddel
De rol van taal en gedeelde cultuur
Volgens de gerenommeerde Ierse denktank IIEA speelt de band met Latijns-Amerika een grote rol in dit succes. Migranten uit landen als Colombia, Ecuador of de Dominicaanse Republiek spreken Spaans en delen in grote lijnen dezelfde culturele achtergrond. Dat maakt het veel makkelijker om zich thuis te voelen en snel aan het werk te gaan. Daarbij helpt ook dat zij al na twee jaar legaal verblijf in aanmerking komen voor het Spaanse staatsburgerschap.
Spanje heeft met verschillende landen afspraken gemaakt over legale arbeidsmigratie. Daardoor kunnen mensen bijvoorbeeld als seizoensarbeider aan de slag in de land- en tuinbouw of op termijn zelfs langdurig blijven. Anders dan in veel andere landen ligt de nadruk in Spanje niet zozeer op het tegenhouden van migratie, maar op hoe je mensen goed laat landen.
Spanje op weg naar historische mijlpaal van 50 miljoen inwoners
Ondersteuning bij integratie
Rond 2007, nog vóór de economische crisis van 2008, zette de Spaanse overheid stappen om nieuwkomers beter te ondersteunen, onder meer via programma’s gericht op onderwijs, gezondheidszorg, huisvesting en werkgelegenheid. Daarbij horen ook lokale opvanginitiatieven en praktische ondersteuning bij integratie in de buurt. Steden zoals Madrid en Barcelona werken met mentorschap en buddysystemen. Migranten worden aan een Spaanse burger gekoppeld die hen wegwijs maakt in het dagelijks leven. Andere gemeentes bieden taallessen, werkoriëntatie en sociale begeleiding aan. Tegelijkertijd is het voor migranten eenvoudiger gemaakt om werkvergunningen te krijgen.
Niet onbelangrijk: veel migranten beginnen als zelfstandige. Inmiddels komt 16% van alle zelfstandigen in Spanje uit het buitenland. Die ondernemersgeest wordt gewaardeerd én gestimuleerd.
Vergrijzing als drijfveer
Spanje heeft migranten ook simpelweg hard nodig. De bevolking vergrijst in rap tempo. In 2014 was al meer dan 20% van de bevolking 65 jaar of ouder. Ondertussen zijn er sinds 2013 15% minder kinderen tussen 0 en 10 jaar, terwijl het aantal ouderen met ruim 1,4 miljoen is toegenomen. Het Spaanse Instituut voor de Statistiek (INE) verwacht dat het aandeel van de bevolking van 65 jaar of ouder in 2050 circa 30,4% zal zijn.
Een andere bron, de OECD schat dit aandeel zelfs op ongeveer 36% in dat jaar. Zonder instroom van arbeidskrachten van buitenaf zou het pensioenstelsel zwaar onder druk komen te staan. Volgens de Spaanse bank kunnen de pensioenuitgaven tegen 2050 stijgen tot 17,1% van het BBP, tegenover ongeveer 12,9% nu. Migratie is dus niet alleen een sociaal-culturele keuze, maar een pure demografische en economische noodzaak.
Niet alles gaat vanzelf
Natuurlijk is niet alles rond Spanje’s aanpak van migratie rooskleurig. De snelle groei van de bevolking zorgt voor steeds meer druk op de woningmarkt. Dat geldt met name in de grote steden waar migranten naartoe trekken omdat daar de meeste banen zijn. Betaalbare woningen zijn steeds lastiger te vinden. Ook in de zorg en het onderwijs wordt de toegenomen vraag gevoeld.
Al staat Spanje over het algemeen bekend als een tolerant land, toch blijkt uit recente peilingen dat het aandeel Spanjaarden toe te nemen dat migratie als een van de belangrijkste zorgen noemt. Volgens de barometer van het CIS (centrum voor sociologisch onderzoek) uit oktober 2025 noemt inmiddels ruim 22% van de ondervraagden immigratie als een probleem voor het land, tegenover 12% in 2020.
Daarnaast is het pensioenprobleem niet volledig opgelost met migratie alleen. Veel nieuwkomers gaan op termijn ook zelf met pensioen, wat nieuwe uitdagingen met zich meebrengt.
Kan Europa hier iets van leren?
Volgens het IIEA valt er zeker iets op te steken van het Spaanse model, al is het niet een-op-een over te nemen. Spanje heeft het voordeel van een gedeelde taal en cultuur met veel migrantenlanden. Dat maakt het veel eenvoudiger om nieuwkomers op te nemen. Maar wat wel wél kan worden overgenomen, zijn elementen zoals legale migratieroutes, snelle procedures voor verblijf en burgerschap, en lokale initiatieven voor integratie.
Spanje verwacht 875.000 arbeidsmigranten in iets meer dan een jaar tijd