Saskia Plazier
Het nieuwe jaar had in Villamanín feestelijk moeten beginnen, maar de euforie is er nog altijd ver te zoeken. In dit Spaanse bergdorp viel El Gordo. De prijs leverde een miljoenenwinst op, maar mondde door een menselijke fout uit in onzekerheid, ruzies, verloren vriendschappen en juridische problemen.
In Villamanín, een bergdorp in de provincie León met nog geen 900 inwoners, houdt de nasleep van El Gordo de gemoederen ook na de jaarwisseling bezig. Op 22 december werd hier een van de winnende nummers van de kerstloterij verkocht. De prijs zorgde voor een enorme collectieve vreugde en landelijke aandacht.
Die blijdschap maakte al snel plaats voor onrust, toen bleek dat een deel van het prijzengeld door een administratieve fout niet uitgekeerd kon worden. Juridisch gezien hebben sommige deelnemers geen recht op hun winst.
Lotnummer 79.432
Nummer 79.432, het winnende lot dat in Villamanín viel, was eigenlijk meer dan zomaar een nummer. Villamanín ligt in España vacía, het dunbevolkte en leeglopende Spaanse binnenland. Het zijn veelal plekken die afhankelijk zijn van een hechte kern dorpsbewoners die het dorpsleven er draaiende houden.
Al jaren koopt de lokale feestcommissie daarom gezamenlijk loten voor de kerstloterij. Een gebruik dat in veel Spaanse dorpen voorkomt. De loten worden opgesplitst in deelloten en verkocht aan iedereen die mee wil doen.
Ook dit jaar gebeurde dat weer. Voor het zevende jaar op rij verkocht de feestcommissie 450 deelloten van vijf euro per stuk. Vier euro was bestemd voor het lot zelf en één euro ging naar de commissie. Met die opbrengst worden dorpsactiviteiten gefinancierd, waaronder de jaarlijkse fiestas del pueblo — tradities die in het rurale Spanje nog altijd sterk voortleven en essentieel zijn om de gemeenschap levend te houden.
El Gordo 2025: de uitslag en wat je moet weten als je wint
Waar het misging
Om aanspraak te kunnen maken op het prijzengeld moeten alle loten vóór de trekking officieel worden geregistreerd bij de loterijadministratie. En juist daar ging het mis. Een ogenschijnlijk routineuze handeling werd over het hoofd gezien, met grote gevolgen.
Kort voor de trekking werden niet alle verkochte deelloten ingewisseld. Vijftig deelloten bleven per ongeluk achter in een rugtas in het huis van een van de commissieleden. Ze werden nooit omgezet in officiële décimos.
Toen El Gordo viel, bleken deze loten juridisch niets waard. Daardoor kan een deel van de winst niet meer worden uitgekeerd. In totaal gaat het om ongeveer vier miljoen euro. Vijftig deelnemers zagen hun verwachte prijs in rook opgaan.
Klein dorp, groot conflict
De gevolgen lieten niet lang op zich wachten. Op tweede kerstdag stroomde een zaaltje in het lokale gemeentehuis vol. Winnaars en gedupeerden zaten tegenover elkaar. Buiten hield de Policía Nacional discreet een oogje in het zeil. Binnen was de sfeer gespannen en emotioneel.
De feestcommissie, vijftien jongeren tussen de 18 en 25 jaar, erkende openlijk de fout. Ze boden hun excuses aan en lieten weten af te zien van hun eigen winst om op die manier de gedupeerden tegemoet te komen. Volgens aanwezigen vloeiden er tranen en werd er lang en uitvoerig overlegd over mogelijke oplossingen.
“We hebben niemand bestolen, er is geen sprake van opzet,” klonk het. Het jongste achttienjarige lid verwoordde het als volgt, met tranen in zijn ogen zei hij iets wat vervolgens breeduit in onder andere El Pais verscheen: “Vandaag zijn vriendschappen verloren gegaan.”
Juist dat maakt de situatie zo pijnlijk. Al zeven jaar verkochten de jongeren loten om geld in te zamelen voor dorpsactiviteiten en het sociale leven in Villamanín overeind te houden. Wat bedoeld was om het dorp te verbinden, zette nu juist de onderlinge verhoudingen onder druk.
Poging tot herstel en voorzichtig akkoord
Na de eerste turbulente dagen leek er voorzichtig beweging te komen. Een eerlijke verdeling, dat is wat alle dorpsbewoners willen. Een meerderheid van de rechtmatige winnaars stemde in met een voorstel om een deel van de prijs in te leveren. Een percentage van tien procent werd genoemd. Dat zou betekenen dat het prijzengeld per lot daalt van ongeveer 80.000 naar 72.000 euro.
In het dorp wordt daar wisselend op gereageerd. In de laatste nog geopende bar, die pal onder het gemeentehuis is, blijft El Gordo het gesprek van de dag. Volgens de eigenaresse is Villamanín een hechte gemeenschap en zijn het vooral de buitenstaanders en mensen zonder lot die nu olie op het vuur gooien. Maar niemand legde de uitkomst officieel vast en niet iedereen stemde in.
Juridisch mijnenveld
Dat maakt de situatie ingewikkeld en vol onzekerheden. Advocaten waarschuwen dat als er ook maar één inwoner een klacht indient, dat grote gevolgen kan hebben. De uitbetaling zou dan meteen stilgelegd worden tot de zaak voor een rechter komt. Een procedure die jaren kan duren, met het risico dat uiteindelijk niemand zijn geld ontvangt.
Ook een eenvoudige herverdeling van het prijzengeld ligt juridisch gevoelig. Wie vrijwillig geld afstaat, loopt het risico dat dit als een schenking wordt gezien, en dat heeft mogelijk fiscale gevolgen. Spaanse media speculeren daarom over een andere aanpak: het behandelen van de situatie als een faillissement via een insolventieprocedure. In dat scenario zou een een beheercommissie het tekort verdelen.
Daarnaast rijst de vraag wie verantwoordelijk is. Niet alleen de feestcommissie, maar mogelijk ook de gemeente kan dit aangerekend worden. Dorpsfeesten vallen in Spanje namelijk onder de gemeentelijke verantwoordelijkheid. Tot nu toe houdt het gemeentebestuur zich echter op de achtergrond.
Saamhorigheid onder druk
Wat in de landelijke media al snel een juridisch vraagstuk werd, is in Villamanín vooral een sociale crisis. In cafés, het buurthuis en op straat overheerst terughoudendheid in de gesprekken. Veel inwoners willen anoniem blijven. In een dorp waar iedereen elkaar kent, weegt sociale schade soms zwaarder dan financieel verlies.
Vooralsnog is er door niemand aangifte gedaan. Dat houdt de deur open voor een akkoord. Maar zolang niet iedereen zich daarin kan vinden, blijft Villamanín hangen in een ongemakkelijke tussenfase die ergens het midden houdt tussen winst en verlies.