Elize van Loon
Wie door Granada loopt, ziet het overal: keramiek met blauw‑groene glans, sierlijke bloemen en het granaatappel‑symbool. Deze handgemaakte stukken komen uit een eeuwenoude traditie: Fajalauza. Het ambacht ontstond in de Moorse tijd en bleef bestaan toen Spanje veranderde. Tot op de dag van vandaag maken vakmensen elk stuk met de hand.
Granada staat bekend om het Alhambra en de Moorse architectuur, maar ook Fajalauza hoort bij de stad. De stijl met wit tin‑glazuur en decoraties in kobaltblauw en smaragdgroen is een van de oudste keramiektradities van Spanje. De ontwikkeling ervan loopt gelijk op met de geschiedenis van Granada: eerst islamitisch vakmanschap, later christelijke invloeden.
Waar het begon: de Puerta de Fajalauza
De oorsprong van Fajalauza ligt in de 16e eeuw, kort na de val van het Nasridische rijk. In het Albaicín, de oude Moorse wijk tegenover het Alhambra, vestigden pottenbakkers zich die de technieken van hun voorgangers voortzetten. De naam verwijst naar de Puerta de Fajalauza, een stadspoort waar veel werkplaatsen bij elkaar lagen. De stijl werd zo herkenbaar dat de naam van de poort uiteindelijk ook de naam van het keramiek werd.
De Puerta de Fajalauza bestaat nog steeds. Het is een van de oude stadspoorten van het Albaicín, maar staat nu midden in een woonwijk. Je loopt er niet meer doorheen, maar de poort herinnert nog altijd aan de plek waar de eerste ateliers stonden. Zo werd Fajalauza zowel een verwijzing naar de plek als naar het ambacht.
Herkenbare stijl
Fajalauza herken je meteen aan het witte tin‑glazuur en de handgeschilderde motieven. Het glazuur zorgt voor de bekende kleuren: diep kobaltblauw en mangaan‑groen. Die kleuren komen uit de Nasridische keramiek. Veel gebruikte motieven zijn bloemen, bladeren, vogels en geometrische patronen. De granaatappel — het symbool van Granada — is het bekendst. Elk stuk is uniek. De vorm, het glazuur en de schildering gebeuren met de hand. Kleine verschillen horen bij het ambacht en maken elk stuk persoonlijk.
Een familiebedrijf dat al vijf eeuwen werkt
Fajalauza is de naam van de stijl, maar ook van een historische werkplaats: Cerámica Fajalauza – Hermanos Morales. Dit is de laatste traditionele fabriek die nog actief is. De familie Morales runt het bedrijf al sinds 1511 en het is een van de oudste familiebedrijven van Andalusië. Elke generatie gaf het vak door, de technieken en het handwerk veranderden nauwelijks. De huidige generatie werkt met nieuwe ideeën, maar blijft trouw aan de klassieke stijl.
Erfgoed van de stad
De gemeente Granada en de Junta de Andalucía erkennen Fajalauza als immaterieel cultureel erfgoed. Het is geen nationaal monument en staat niet op de UNESCO‑lijst, maar het geldt wel als beschermd traditioneel ambacht. De stijl, de technieken en de historische werkplaats horen bij het erfgoed van de regio. De familie Morales speelt daarin een grote rol. Zij houden het ambacht al eeuwenlang levend.
Het atelier
Het atelier is nog steeds het hart van de productie. De website deed anders vermoeden, maar je kunt het alleen bezoeken op afspraak of tijdens speciale momenten. In de winkel vind je zowel klassieke als moderne stukken. Voor de meeste bezoekers is dat de plek waar je het ambacht het beste kunt zien. Alles wat je daar koopt, komt rechtstreeks uit de historische werkplaats. De makers gebruiken lokale klei, die zwaar is en onder het glazuur een warme roodbruine kleur heeft.
Traditie en vernieuwing
Keramiek is populair, en daardoor is er ook veel namaak. Toch blijft echt Fajalauza bestaan. De ateliers zoeken een balans tussen traditie en vernieuwing. Ze experimenteren met nieuwe kleuren en vormen, maar blijven dichtbij de stijl die Granada al vijf eeuwen siert. Voor de stad is Fajalauza meer dan keramiek. Het vertelt een verhaal over cultuur, geschiedenis en vakmanschap.
Een geliefd souvenir
Keramiek is al jaren een populair souvenir in Andalusië. Veel bezoekers nemen een stuk lokaal handwerk mee naar huis: huisnummers, mokken, vazen of schalen. Vooral Fransen, Duitsers, Britten en Amerikanen waarderen het Spaanse ambacht. Ook Spanjaarden kopen graag een bord of tegel als cadeau of decoratie. De herkenbare kleuren en het historische karakter maken Fajalauza tot een mooi aandenken aan Granada.