Else Beekman
Als Spanjaarden vandaag naar de stembus zouden moeten, zou de Partido Popular (PP) van Alberto Núñez Feijóo veruit de grootste partij van het land worden. De rechts conservatieve partij komt uit op 146 zetels volgens een nieuwe peiling van SocioMétrica voor de krant El Español. Dat zijn er 41 meer dan de sociaaldemocratische partij PSOE van premier Pedro Sánchez, die blijft steken op 105 zetels. Daarmee komt ook in Spanje een rechts blok bovendrijven.
Met dit resultaat evenaart de PP het totaal van alle partijen die twee jaar geleden de aanstelling als premier van Sánchez steunden, waaronder de Catalaanse nationalistische partij Junts die per vorige week alle wetgeving blokkeert. Feijóo zou daarmee in theorie met alleen de steun van UPN (regionale conservatieve partij uit Navarra) en de onthouding van de extreemrechtse partij Vox het premierschap kunnen binnenhalen.
Groot verlies voor Sánchez
De peiling van El Español toont aan dat de populariteit van Pedro Sánchez tanende is. Sinds zijn veelbesproken aanstelling als premier in ruil voor de omstreden amnestiewet*, verloor hij volgens het onderzoek maar liefst 15 procentpunt aan populariteit.
Ook electorale steun blijft achter: ondanks een lichte opleving van drie tienden stijgt de PSOE slechts van 26,9% in oktober naar 27,2% nu. Dat levert hen 105 zetels op, ver onder het niveau van 2023.
De amnestiewet waar Sánchez mee instemde, was een belangrijke voorwaarde van Catalaanse partijen zoals Junts om hem aan een nieuwe termijn als premier te helpen. De wet moet vervolgingen schrappen voor betrokkenen bij het onafhankelijkheidsproces in Catalonië in 2017. Volgens de regering is het een stap richting verzoening, maar critici zien het juist als politieke ruilhandel en ondermijning van de rechtsstaat. De maatregel heeft veel verdeeldheid veroorzaakt, ook binnen de eigen achterban van Sánchez.
Opkomst Vox en Sumar naar marge
De extreemrechtse partij Vox van Santiago Abascal zou met 56 zetels (16,9%) haar huidige aanwezigheid in het parlement bijna verdubbelen. Dat maakt de partij tot een belangrijke speler voor een mogelijke regeringsformatie aan de rechterkant van het politieke spectrum.
Op links blijft Sumar, de alliantie onder leiding van Yolanda Díaz, overeind met 10 zetels en erg ver verwijderd van de 31 zetels die ze bij de vorige verkiezingen behaalde. Podemos zakt zelfs naar twee zetels.
Junts keert zich af van regering
De Catalaanse partij Junts heeft deze maand definitief gebroken met de regering-Sánchez. De partij, die nog 8 zetels zou behalen volgens de peiling, heeft aangekondigd de komende begroting te zullen torpederen en elke wetsvoorstel van het kabinet te blokkeren.
Ook andere partijen uit het blok dat het premierschap van Sánchez steunde, boeken geen winst. ERC en Bildu blijven gelijk op 7 en 6 zetels. De PNV stijgt licht naar 6. Aan de rechterzijde blijft de situatie stabiel voor UPN (1) en Coalición Canaria (1).
Een versplinterd links blok
Terwijl het rechtse blok van PP, Vox, UPN en CC in totaal op een comfortabele meerderheid van 204 zetels uitkomt, is het linkerblok sterk verdeeld. Interne conflicten binnen Podemos en de moeizame relatie met Junts en ERC maken een herhaling van een progressieve regering uiterst ingewikkeld.
Premier Sánchez houdt desondanks voet bij stuk. Tijdens zijn bezoek aan Brazilië herhaalde hij dat hij niet van plan is om voor 2027 nieuwe verkiezingen uit te schrijven, ondanks zijn toenemende afhankelijkheid van partijen die hem nu de rug toekeren en ondanks het feit dat hij nog steeds regeert op basis van de begroting uit 2023.
Schandalen en regionale verkiezingen
De politieke situatie wordt verder bemoeilijkt door aanhoudende corruptieschandalen binnen de PSOE, waaronder de zaak rond Koldo García en de ex-minister José Luis Ábalos.
Ook binnen een aantal regionale overheden is het onrustig. In Extremadura zijn vervroegde verkiezingen aangekondigd voor 21 december. Later volgen Castilla y León (maart) en Andalusië (juni). Die regionale stembusgangen zullen bepalend zijn voor de koers van links in Spanje.