Elize van Loon
Onderzoekers van de Universiteit van Sevilla hebben een nieuwe studie gepubliceerd die waarschuwt dat de Mariska van het Nationaal Park Doñana in Zuid‑Spanje in de komende decennia kunnen verdwijnen. De conclusies zijn gebaseerd op satellietbeelden en laten zien dat de situatie ernstiger is dan eerder gedacht.
In Nationaal Park Doñana bevinden zich de belangrijkste moerassen – marisma – van Europa. Het gebied in Andalusië vormt een cruciaal leefgebied voor duizenden vogels die er voedsel zoeken, broeden of overwinteren. Het park staat op de werelderfgoedlijst en heeft een uitzonderlijk hoge ecologische waarde.
Werkwijze van de onderzoekers
Het team van de Universiteit van Sevilla gebruikte beelden van de Europese satelliet Sentinel‑2, die zeer nauwkeurige gegevens levert over wateroppervlakken. De onderzoekers ontwikkelden een speciaal algoritme dat is gebaseerd op technieken uit de kunstmatige intelligentie. Daarmee herkennen en analyseren zij de aanwezigheid van water uiterst precies.
Met deze methode konden zij het vochtgehalte in de bodem en het oppervlaktewater in de marisma vergelijken over een periode van bijna twintig jaar, van 2005 tot 2024. Uit de analyse blijkt dat het moerasgebied al aanzienlijk aan het opdrogen is. De hoeveelheid water, de oppervlakte met natte grond en de waterdiepte zijn allemaal afgenomen.
Sinds 2005 is ongeveer vijftien procent van de natte grond verdwenen. Ruim dertien procent daarvan ging verloren na 2010. Volgens de onderzoekers valt dit samen met jaren waarin het warmer werd en er minder regen viel. Ook illegale onttrekking van grondwater speelt een belangrijke rol.
Nog 61 jaar…
Op basis van de waargenomen trends schatten de onderzoekers dat de marisma in Doñana nog ongeveer 61 jaar kan blijven bestaan als de huidige omstandigheden niet veranderen. Rond 2086 zou het gebied dan vrijwel geen natte grond of oppervlaktewater meer hebben.
Het onderzoek schetst meerdere toekomstscenario’s. In een pessimistisch scenario kan het verlies van water en natte grond al binnen 45 jaar optreden als de temperaturen blijven stijgen en de regenval verder afneemt. In een optimistischer scenario zou het moeras nog tot 175 jaar kunnen blijven bestaan als de omstandigheden minder ernstig worden. De komende jaren zijn bepalend.
Voorstel van de onderzoekers
Wetenschappers van de Universiteit van Sevilla benadrukken dat er nog tijd is om in te grijpen. Zij adviseren verschillende maatregelen om de achteruitgang te vertragen of zelfs te stoppen. De belangrijkste voorstellen zijn het sluiten van illegale waterputten en het strenger controleren van het grondwatergebruik.
Daarnaast pleiten de onderzoekers voor veranderingen in de landbouw. De huidige landbouwmethoden rond Doñana vragen vaak veel water. Zij bevelen waterzuinige landbouw aan, bijvoorbeeld door over te stappen op gewassen die minder water nodig hebben en door efficiëntere irrigatietechnieken te gebruiken.
Ook kan herstel van aangetaste gebieden helpen. Dat betekent onder meer het terugbrengen van planten die water vasthouden en het herstellen van verbindingen tussen watergebieden en ondergrondse waterlagen. Verder stellen de onderzoekers voor om gezuiverd water uit waterzuiveringsinstallaties vaker in te zetten voor landbouw en natuur.
Een waarschuwing voor de toekomst
Het onderzoek laat zien dat klimaatverandering grote gevolgen heeft voor wetlands zoals Doñana. Minder regen en hogere temperaturen kunnen ecosystemen die afhankelijk zijn van water ingrijpend veranderen. De nieuwe analysetechnieken helpen om deze veranderingen vroegtijdig te herkennen en beter te begrijpen. Duidelijk is wel dat het moeras van Doñana langzaam zijn water zal verliezen als er niets verandert.