Else Beekman
Antonio Machado is de dichter van het trage Spanje: van dorre vlaktes, stilte en betekenis in het alledaagse. Zijn beroemdste vers, “Caminante, no hay camino…”, vat samen wat leven en reizen in Spanje zo vaak laat voelen.
“Caminante, no hay camino, se hace camino al andar.”
(Wandelaar, er is geen weg — de weg ontstaat al wandelend.)
Machado’s vers
In het uitgestrekte binnenland van Spanje wijst de stilte zelf de weg. Geen ruis, geen afleiding, alleen weidse landschappen, zoals op de foto op deze pagina, gemaakt in de provincie Segovia. De horizon beweegt mee met elke stap en ontvouwt zich pas in al zijn details zodra je hem bereikt.
Wie was Antonio Machado?
Antonio Machado, een van de grootste dichters van Spanje, schreef deze regels rond 1912, in zijn bundel Campos de Castilla. Het Spanje dat hij toen zag, was eenvoudig, ruw en leeg, maar vol ziel en doorzettingsvermogen.
Machado behoorde tot de Generatie van ’98 en schreef over tijd, vergankelijkheid, innerlijke rust en het eenvoudige leven. Na het verlies van Spanje’s koloniën dacht deze groep schrijvers na over wie ze waren als volk.
Met zijn vers zegt Machado dat het leven geen uitgestippeld pad is. We ontdekken onze weg niet door te wachten, maar juist door te gaan. De richting ontstaat terwijl we lopen, twijfelen, vallen en weer opstaan, terwijl we onze doelen vormen en vooruitgang boeken, met moed, door het stof van de aarde. Je pad wordt niet gevonden, maar gemaakt. Stap na stap.
Het hele gedicht
Caminante, son tus huellas
el camino, y nada más;
caminante, no hay camino,
se hace camino al andar.
Al andar se hace el camino,
y al volver la vista atrás
se ve la senda que nunca
se ha de volver a pisar.
Caminante, no hay camino,
sino estelas en la mar.
Vrije vertaling:
Wandelaar, jouw voetstappen
zijn het pad — niets meer.
Wandelaar, er is geen weg,
de weg ontstaat al gaande.
Al gaande vormt zich het pad,
en als je omkijkt zie je
de sporen van een weg
die je nooit meer zult bewandelen.
Wandelaar, er is geen weg,
alleen schuimsporen in de zee.
Denken, rechtvaardigheid en onderwijs als uitweg
In zijn latere jaren keek Machado met zorg naar het Spanje om hem heen. De eenvoud die hij ooit bezong, maakte plaats voor verdeeldheid en ideologische hardheid. Toch bleef hij trouw aan zijn overtuiging dat denken, rechtvaardigheid en onderwijs de enige uitweg boden. Tijdens de burgeroorlog koos hij de kant van de Republiek. Dat deed hij niet uit strijdlust, maar uit menselijkheid. Zijn woorden bleven zachtaardig maar schreeuwden nooit: de stem van iemand die bleef hopen dat Spanje ooit weer zou leren luisteren.
20 Tijdloze Spaanse boeken die je gelezen moet hebben