Else Beekman
De grootschalige landaanwinning bij Gibraltar ten gunste van een luxueus bouwproject ligt opnieuw onder de loep. Ditmaal strafrechtelijk. De zaak rond het Eastside Project wordt opnieuw geopend. Milieuactivisten en het Spaanse OM stellen dat de werkzaamheden en het volstorten van zee met steen en beton ernstige schade aanrichten in beschermde natuurgebieden.
Aan de oostkant van Gibraltar werkt de Vietnamese groep TNG sinds mei 2024 aan het prestigieuze Eastside Project. Het plan omvat een vijfsterrenhotel, luxe appartementen, een winkelzone en een grote jachthaven. Hiervoor wordt circa 130.000 vierkante meter zee gevuld met steen en beton, in een gebied dat volgens Spanje onder haar soevereiniteit valt.
De Spaanse milieubeweging Verdemar Ecologistas en Acción diende een klacht in wegens mogelijke misdrijven tegen het milieu en de ruimtelijke ordening. Het Openbaar Ministerie in Algeciras onderschreef die zorgen en startte een strafrechtelijk onderzoek.
Verdrag van Utrecht centraal
De rechtbank in La Línea verklaarde zich in eerste instantie niet bevoegd, omdat het project zich afspeelt in betwiste wateren. De zaak werd doorgeschoven naar de Audiencia Nacional in Madrid. Maar die beslissing is nu teruggedraaid door de Audiencia Provincial van Cádiz.
Volgens de rechters is er wél sprake van Spaanse rechtsmacht, omdat de wateren rond Gibraltar nooit zijn afgestaan in het Verdrag van Utrecht (1713). “Niet alleen zijn die wateren Spaans, ze zijn dat altijd geweest,” aldus het vonnis van 14 oktober. Daarmee wordt het pad vrijgemaakt voor vervolging binnen het Spaanse rechtssysteem.
Milieuschade niet onderzocht
Wat het onderzoek bemoeilijkt, is de weigering van Gibraltar om samenwerking toe te staan. Wetenschappers van het Instituto Español de Oceanografía werd de toegang tot het gebied ontzegd. Toch concludeerde de Guardia Civil in 2024 al dat de landaanwinning bij Gibraltar heeft geleid tot het verdwijnen van mariene habitats, verstoring van ecosystemen en schade aan beschermde soorten.
Het bouwbedrijf TNG en haar voorman Tuan Tran – tevens eigenaar van een Gibraltareense bank – ontkennen de aantijgingen. Volgens hen voldoet het project aan alle Britse milieunormen en zou de kustlijn juist profiteren van de ingrepen.
Politiek conflict escaleert
De regering van Gibraltar erkent geen Spaanse bevoegdheid en stelt voor het geschil voor te leggen aan het Internationaal Zeerechttribunaal. Minister-president Fabián Picardo beschuldigde Spanje ervan “weg te lopen van een onafhankelijke beoordeling”.
Of het Spaanse onderzoek daadwerkelijk tot vervolging of een bouwstop leidt, is onzeker. Toch betekent het oordeel uit Cádiz een belangrijke stap voor Spanje in de strijd om zeggenschap over het zeegebied rond de Rots.
Steentransport uit Casares voor landaanwinning in Gibraltar
Eerder trokken milieugroepen al aan de bel over het transport van grote stenen voor de landaanwinning aan de oostkust van het Britse gebiedsdeel. Die zouden afkomstig zijn uit het Andalusische Casares. De Andalusische regering en de gemeente Casares weigerden antwoord te geven op vragen over de legaliteit van deze steentransporten waarbij al 100.000 ton steen is verwijderd.
Extra gecompliceerd wordt de zaak doordat de Andalusische regering geen bevoegdheden heeft om op te treden tegen de landaanwinning in Gibraltar. De Junta wijst naar het landelijke ministerie voor Ecologische Transitie voor verantwoordelijkheid voor sancties tegen ongeoorloofde activiteiten in maritiem gebied. Verder is Gibraltar sinds de Brexit niet langer gebonden aan EU-regelgeving,. Dat maakt grensoverschrijdende milieubescherming nog gecompliceerder.