Else Beekman
Dit schrijft Maaike Homan vandaag in Trouw.
Rajoy moet ook wel. Zijn land ligt onder het vergrootglas van de financiële markten en de Europese Unie. Met name de Spaanse bankensector kweekt onrust onder beleggers. En van die beleggers is Spanje afhankelijk voor haar financiering.
Ernst crisis en onvrede
De druk van Brussel en de markten enerzijds en de groeiende onvrede van Spanjaarden anderzijds, brengt de premier in een spagaat.
Hij weet dat er bezuinigd moet worden maar steeds meer ontevreden kiezers gaan de straat op. In hoofdstad Madrid demonstreerden deze week nog honderdduizend docenten tegen de bezuinigingen in het openbare onderwijs.
Hoe ernstig de crisis in Spanje inmiddels is, gaf Rajoy deze week aan op een informeel EU-topberaad. \”Als onze overheidsschuld onhoudbaar wordt, hebben we een probleem\”, zei hij.
De rente voor staatsobligaties met een looptijd van tien jaar schommelt rond de zes procent. Voor Nederland was dat gisteren met 1,84 procent historisch laag.
Spannend jaar
Volgens Juan Pablo López, analist bij Banco Espirito Santo in Madrid, dient \’dat probleem\’ zich vooral volgend jaar aan. Spanje heeft zich dit jaar al voor 80 procent geherfinancierd en die 20 procent zal volgens hem geen probleem opleveren. \”2013 daarentegen wordt een heel spannend jaar.\”
Schulden regio\’s
Ook 2012 wordt alles behalve een rustig jaar voor Spanje. Slechte cijfers stapelen zich op. Geruchten binnen de regering suggereren dat de centrale regering binnenkort zal ingrijpen bij de regio\’s die tot over hun oren in de schulden zitten.
Jarenlang gaven de regeringen van de zeventien autonome regio\’s te veel geld uit. Befaamd zijn de gloednieuwe vliegvelden zonder vluchten of prestigieuze projecten zoals \’de stad van de wetenschap en de kunsten\’ in Valencia.
Door de vastgoed- en financiële crisis hebben zij hun inkomsten (bouwvergunningen, belastingen) zien teruglopen en zijn hun uitgaven toegenomen (werkloosheidsuitkeringen).
Eind dit jaar moeten de regio\’s hun begrotingstekort hebben teruggebracht naar 1,5 procent van het regionale bruto binnenlandse product. Kredietbeoordelaar Moody\’s gelooft niet dat dit gaat lukken en heeft Catalonië, Murcia, Valencia en Castilië-La Mancha, samen goed voor ruim een derde van het Spaanse bbp, onlangs de \’junkstatus\’ gegeven.
Dat houdt in dat de kans klein is dat investeerders en beleggers hun geld terugzien. Valencia moest afgelopen maand 7 procent rente betalen om voor een half jaar 500 miljoen euro te lenen.
Bezuinigd
Binnen de regio\’s wordt ook volop bezuinigd. Begin deze maand gingen in de regio Madrid de metro- en buskaartjes in prijs omhoog. Een tienrittenkaart koste voorheen 9,30 euro, nu 12 euro. Een ritje naar het vliegveld is twee keer zo duur.
Volgens de Consumenten en Gebruikers Organisatie OCU is een gemiddeld gezin tussen de 160 en 360 euro per jaar extra kwijt. En dan zijn er nog de verhoogde gemeentebelastingen, inkomstenbelastingen en hogere gas- en elektriciteitsprijzen.
Spaargeld
Begin deze maand was er zelfs sprake van paniek onder de Spaanse consumenten toen bleek dat de bank Bankia deels genationaliseerd moest worden.
Er zou voor 1 miljard euro aan spaargeld weggehaald zijn. De geruchten dwongen de regering om met een officiële verklaring te komen dat er van een zogeheten \’bankrun\’ geen sprake was.
Een docent op een privéschool in Madrid sprak van een \’begrafenisstemming\’ in de docentenkamer op de dag van de nationalisatie. \”Veel van mijn collega\’s bleken hun pensioen te hebben weggezet bij Bankia en vreesden dat ze al hun geld kwijt waren.\” Op straat vragen mensen elkaar \’waar heb jij je geld staan en is het mijne veilig?\’.
Kapitaalvlucht
Door de hoge rentes en de kapitaalvlucht naar \’veilige\’ Noord-Europese landen zijn de binnenlandse banken al maanden niet echt welkom op de internationale financiële markt. En dat terwijl ze dit jaar wel voor meer dan 80 miljard aan voorzieningen op moeten zetten om de vastgoedverliezen op te vangen.
Kosten om Spanje te redden
Volgens economieminister De Guindos moet de regering voor maximaal 15 miljard bijspringen, in de vorm van leningen. Maar analisten noemen bedragen van 50 tot zelfs 100 miljard realistischer.
De noodkreet van premier Rajoy is logisch. Hij wil vooral dat de Europese Centrale Bank staatsobligaties opkoopt. Dat zou voor rust zorgen en Spanje de tijd geven om te laten zien dat al die hervormingen en bezuinigingen werken.
Vooralsnog zegt de ECB \’nee\’ maar iedereen weet dat de kosten om Spanje te redden te hoog zijn voor de Europese Unie.
Sombere cijfers
Het Spaanse begrotingstekort kwam in 2011 uit op 8,9 procent in plaats van de door de vorige regering beraamde 6 procent.
Eind dit jaar moet dat tekort uitkomen op 5,3 procent. Om dit te bereiken moet er 35 tot 40 miljard bezuinigd worden.
Het gemiddelde begrotingstekort van de regio\’s is 2,9 procent; 1,5 is het maximaal toegestane.
De zeventien autonome regio\’s moeten dit jaar bij elkaar 36 miljard euro herfinancieren.
De staatsschuld loopt dit jaar op tot 80 procent van het bbp.
Het percentage werklozen blijft stijgen en bedraagt momenteel 24,4 procent.
De Spaanse economie krimpt dit jaar 1,7 procent volgens cijfers van de Europese Commissie.