Else Beekman
De Spaanse regering heeft het gebruik van de militaire bases Rota en Morón verboden voor Amerikaanse vliegtuigen of schepen die wapens vervoeren met bestemming Israël. De maatregel maakt deel uit van een reeks diplomatieke stappen om afstand te nemen van het Israëlisch militair optreden in Gaza.
De bases Rota (Cádiz) en Morón (Sevilla) zijn officieel Amerikaans-Spaans gezamenlijk beheerde militaire installaties. Hoewel de VS er permanent militair aanwezig is, benadrukt de Spaanse overheid dat het gaat om soeverein Spaans grondgebied. “Rota en Morón zijn geen coladero,” aldus bronnen binnen het Comité Conjunto Hispano-Norteamericano. Dat betekent: geen automatische doorgang voor wapentransporten richting Israël.
De twee militaire bases van de Verenigde Staten in Spanje
Volgens El País benadrukken dezelfde bronnen dat elk vliegtuig of schip toestemming moet krijgen van Spaanse autoriteiten, zeker als het gaat om materieel dat gevoelig ligt. En dat is hier het geval.
Wapens omgeleid via Azoren
Een recent voorbeeld onderstreept dat de Amerikaanse regering de Spaanse positie respecteert. Zes F-35-gevechtsvliegtuigen, bestemd voor de Israëlische luchtmacht, kozen in maart en april 2025 voor een alternatieve route via de Azoren. Ze misten daarmee bewust het Spaanse luchtruim én de bases Rota en Morón. In plaats daarvan vlogen ze via internationale corridors naar Israël.
De F-35’s zijn inmiddels ingezet in Gaza, waar het dodental volgens internationale bronnen is opgelopen tot meer dan 66.000.
Geen inspecties, maar wel vertrouwen
Spanje controleert Amerikaanse transporten in de praktijk niet fysiek. Maar dat betekent niet dat er vrij spel is. “De relatie tussen bondgenoten rust op vertrouwen,” aldus bronnen. “Als het Pentagon die zou beschamen, zou dat grote diplomatieke gevolgen hebben.”
Bovendien is elke vlucht met ‘controversiële lading’ onderworpen aan een specifieke aanvraag. Volgens het defensieverdrag met de VS – met name artikel 25 – is materiaal dat gevoelig ligt voor Spanje expliciet uitgezonderd van standaardautorisaties.
Politieke druk én diplomatieke zorgvuldigheid
De Spaanse regering heeft in haar beleid een delicate balans gevonden tussen het trouw blijven aan verdragen en het uitdragen van een duidelijke politieke boodschap. In juni kondigde premier Pedro Sánchez negen maatregelen aan tegen het Israëlisch optreden in Gaza, waaronder de weigering van wapentransporten via Spanje.
Spanje voert de druk op: nieuwe maatregelen tegen Israël
Deze stap leverde de regering scherpe kritiek op van Washington. De woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken sprak van “een beperking van Amerikaanse operaties”.
Toch benadrukt Spanje dat het verdrag niet is gewijzigd en at ook niet hoeft te worden. Zolang de interpretatie binnen de grenzen van het bestaande akkoord blijft, houdt Spanje de ruimte om bezwaar te maken tegen wapentransporten naar Israël.
Historische context: van Guantánamo tot Gaza
Het weren van controversiële militaire transporten is niet nieuw. In 2002 gaf de regering-Aznar nog toestemming voor Amerikaanse vluchten met Guantánamo-gevangenen via Spaanse bases. Die beslissing, later onthuld door El País, leidde tot felle kritiek.
In het huidige conflict kiest Spanje voor een andere lijn: transparantie, voorzichtigheid en een duidelijke grens als het gaat om steun aan militaire operaties in Gaza. De focus ligt op diplomatieke druk, niet op confrontatie, maar het signaal is niet minder duidelijk.
Geen Spanje op Eurovisie als Israël meedoet