Elize van Loon
De Spaanse regering heeft besloten om geen Amerikaanse gevechtsvliegtuigen, de F-35, aan te schaffen. De gesprekken die al waren gestart, zijn stilgelegd en de regering kijkt nu naar Europese alternatieven.
Hoewel Spanje eerder een defensieplan van ruim 10 miljard euro goedkeurde, wil het 85% van dat budget binnen Europa besteden. Dat maakt de aankoop van Amerikaanse toestellen lastig te verantwoorden.
De marine raakt zijn gevechtsvliegtuigen kwijt
Voor de Spaanse marine betekent dit besluit dat ze hun Harrier-vliegtuigen in 2030 moeten uitfaseren zonder directe vervanging. Die toestellen zijn verouderd en worden ook door andere landen uit dienst genomen. Het enige vliegtuig dat ze zou kunnen vervangen — de F-35B — valt nu af. Daardoor blijven alleen helikopters over op het schip Juan Carlos I.
De regering kijkt wel naar de bouw van een nieuw vliegdekschip, zodat andere Europese toestellen zoals de Franse Rafale in de toekomst kunnen worden ingezet. Maar dat duurt jaren, en de marine zal tijdelijk zonder vaste vleugelvliegtuigen moeten opereren.
Luchtmacht wacht op Europese opvolger
Ook de luchtmacht had interesse in de F-35A als opvolger van de F-18. Maar die rol moet nu worden ingevuld door bestaande Eurofighters, tot het nieuwe Europese gevechtsvliegtuig FCAS klaar is — vermoedelijk pas rond 2040. De luchtmacht heeft minder haast dan de marine, omdat hun huidige toestellen nog tot 2035 mee kunnen.
Generaal Braco heeft aangegeven dat hij liever niet afhankelijk is van één type vliegtuig. Toch zijn er weinig alternatieven die technologisch kunnen tippen aan de F-35. De stealthcapaciteiten van dat toestel zijn ongeëvenaard, zoals bleek bij recente aanvallen op Iraanse doelen door de VS en Israël.
Politieke spanningen met de VS
De beslissing van Spanje om geen F-35’s te kopen komt op een gevoelig moment. Tijdens de NAVO-top in Den Haag botste premier Sánchez met Donald Trump, die eist dat alle NAVO-landen 5% van hun BBP aan defensie uitgeven. Spanje wil dat niet, en Trump dreigde met handelsmaatregelen.
Volgens Sánchez is het onrealistisch om zo snel zoveel geld uit te geven, zeker omdat de Europese defensie-industrie dat niet aankan. Hij vreest dat Europa dan juist afhankelijker wordt van Amerikaanse technologie — iets wat hij wil voorkomen.
Nadelen
De aanschaf van de F-35 heeft ook nadelen. De VS blijft de baas over de technologie. Dat betekent dat de VS het gebruik kan beperken tijdens conflicten. Bovendien zijn de onderhoudskosten hoog en blijft de prijs van het toestel stijgen. In landen als Zwitserland leidde dat al tot politieke ophef.
Lockheed Martin beweert dat de Spaanse gevechtsvliegtuigen in Italië gebouwd zouden worden, maar dat verandert weinig aan de Amerikaanse invloed. Voor Spanje weegt de wens om strategisch onafhankelijk te blijven zwaarder dan de voordelen van het toestel.