Else Beekman
Vandaag brengen de Catalanen hun stem uit tijdens de autonome parlementsverkiezingen in Catalonië. Heel Spanje wacht met spanning op de uitslag. Het resultaat kan ingrijpende gevolgen hebben voor de regering van premier Sánchez. Carles Puigdemont, die enkele jaren geleden naar het buitenland vluchtte, droomt al van een terugkeer.
De kans daarop is door een minder sterk vertegenwoordigde onafhankelijkheidsbeweging wel afgenomen. Het is een opvallend beeld in de Catalaanse verkiezingscampagne: bussen met het portret van Carles Puigdemont rijden naar het Franse Pyreneeëndorp Argelès-sur-Mer. Omdat de separatistische leider nog steeds wordt bedreigd met arrestatie in Spanje, brengt hij zijn aanhangers naar zijn ballingsoord in Frankrijk. Zijn fans zijn ervan overtuigd dat Puigdemont de enige is die onafhankelijkheid voor Catalonië kan bewerkstelligen.
Een droom van terugkeer
De 61-jarige Puigdemont houdt veel gepassioneerde campagnespeeches waarin hij benadrukt hoe ze hem als regionaal president wilden gevangenzetten. Daarmee doelt hij op de regering in Madrid. Maar nu is hij hier, tussen zijn aanhangers, kort voor zijn terugkeer – “zonder dat ik me hoef te verontschuldigen bij een Spaanse rechter.” De voormalige regiopresident vluchtte in 2017 naar België nadat hij een controversieel en illegaal referendum over de toekomst van de regio had gehouden en de onafhankelijkheid van Catalonië had uitgeroepen.
Recordaantal stemgerechtigden
Een recordaantal van 5,75 miljoen stemgerechtigde Catalanen kunnen vandaag terecht bij 2.695 stembureau’s. Van het totale aantal kiezers bevindt de overgrote meerderheid zich in het kiesdistrict Barcelona: 4.278.966. Er zijn 603.684 kiesgerechtigden in Tarragona, 553.337 in Girona en 318.853 in Lleida. Bijna 300.000 mensen kunnen vanuit het buitenland stemmen.
Dalende steun voor onafhankelijkheid
Peilingen zien Puigdemonts partij Junts per Catalunya als de tweede sterkste kracht. Hoewel de onafhankelijkheidskwestie nog steeds belangrijk is voor veel Catalanen, is het geen prioriteit meer. Het aantal voorstanders van een aparte Catalaanse staat neemt al jaren af. Veel Catalanen lijken moe van de debatten en willen zeker niet terug naar de crisisjaren rond 2017.
De socialisten aan kop – maar mogelijk zonder meerderheid
In de verkiezingen van zondag zien alle peilers de socialisten als de sterkste kracht. Hun topkandidaat Salvador Illa presenteerde zich onlangs als niet-ideologisch en pragmatisch. Hij belooft steeds weer dat hij Catalonië naar een nieuw tijdperk wil leiden. Of hij die kans krijgt, hangt echter af van of een van de separatistische partijen een coalitie met de socialisten wil vormen.
Het probleem-Sánchez
De coalitievraag speelt een grote rol in de verkiezingsdebatten en interviews. Deze vraag is ook zeer relevant voor Spanje’s premier Sánchez. Na de parlementsverkiezingen in de zomer van 2023 miste zijn linkse alliantie een meerderheid. Het minderheidskabinet van Sánchez is nu afhankelijk van de steun van de separatistische partijen. Afhankelijk van de uitslag van de verkiezingen, kunnen zij ook hun steun voor Sánchez intrekken. Zonder hen kan de huidige Spaanse regering geen wetten meer doorvoeren. Puigdemont heeft al aangegeven dat als hij de verkiezingen verliest, hij zich zal terugtrekken als presidentskandidaat.
Treinstoring door koperroof
Op zondagochtend kon geen enkele pendeltrein Barcelona bereiken door een grote verstoring van de Rodalies-dienst. Hogesnelheidstreinen rijden wel normaal. Volgens Spaanse media is de storing veroorzaakt door roof van koperen kabels. De Catalaanse vice-president Laura Vilagrà zei dat de verstoringen het stemrecht en de opkomst beïnvloeden. De situatie is “onaanvaardbaar”, zei ze, en riep de Spaanse minister van Transport, Óscar Puente, op om onmiddellijk actie te ondernemen. Bij zijn stemming zei de Catalaanse president Pere Aragonès ook dat de schade aan het pendeltreinnetwerk het stemrecht zou kunnen aantasten, en voegde eraan toe dat de problemen ontstaan na jaren van “gebrek aan overheidsuitgaven” in dienst van de Spaanse regering.