Elize van Loon
Toerisme is al jaren een van de belangrijkste pijlers onder de economie van Catalonië. De sector is goed voor ongeveer 14 procent van het bruto binnenlands product en is goed voor ruim 12 procent van alle banen. Daarmee is het toerisme niet alleen een economische krachtbron, maar ook een cruciale werkgever. Toch wordt het debat over de toekomst van het model steeds nadrukkelijker gevoerd. Want hoewel de sector miljarden euro’s binnenbrengt, klinkt steeds vaker de vraag of groei via steeds méér bezoekers nog houdbaar is.
Een recent rapport van de invloedrijke ondernemersorganisatie Cercle d’Economia stelt dat het toerisme in Catalonië vooral groeit via een zogenoemd extensief model. Dat betekent meer bezoekers, meer overnachtingen, meer druk op ruimte en infrastructuur. Volgens het rapport levert dat veel werkgelegenheid op, maar relatief weinig stijging in productiviteit en toegevoegde waarde. Met andere woorden: er wordt veel gewerkt, maar de economische opbrengst per werknemer groeit beperkt.
Dat beeld wordt ondersteund door cijfers van het Observatori del Treball i el Model Productiu van de Generalitat de Catalunya. Het gemiddelde bruto jaarsalaris in de toerismesector lag in 2023 rond de 23.600 euro. Dat is ongeveer een vijfde lager dan het gemiddelde in de bredere dienstensector. Sinds de pandemie kampt de sector bovendien met personeelstekorten, wat de druk op bedrijven verder vergroot.
Economie verschuift langzaam
De economie van Catalonië verschuift langzaam. De Cambra de Comerç de Barcelona ziet dat sectoren met meer toegevoegde waarde groeien. Het gaat dan bijvoorbeeld om informatie en communicatie, zakelijke dienstverlening en delen van de publieke sector. Dat wordt over het algemeen als positief gezien. In deze sectoren spelen innovatie, technologie en investeringen een grote rol. Daardoor kunnen bedrijven productiever werken en vaak hogere lonen betalen. In de industrie kan een nieuwe machine bijvoorbeeld zorgen voor veel meer productie in minder tijd. In het toerisme blijft menselijk werk juist centraal staan. Hotels, horeca en recreatie draaien nu eenmaal vooral op mensen.
De kern van de discussie is daarom of deze nieuwe sectoren op termijn groot genoeg kunnen worden om het economische gewicht van het toerisme te evenaren. Met andere woorden: kan de Catalaanse economie breder en minder afhankelijk van toerisme worden, zonder aan kracht in te boeten?
Sector wijst op kwaliteit en innovatie
Binnen de toeristische sector klinkt een genuanceerder geluid. Ondernemers benadrukken dat er al jaren wordt ingezet op kwaliteit in plaats van alleen op aantallen. Zo blijkt uit gegevens van de Kamer van Koophandel in Barcelona dat het aandeel van toerisme in het bbp van Barcelona is gedaald ten opzichte van 2019.
Toeristen geven meer uit
De bestedingen per bezoeker nemen toe. Volgens cijfers van de Generalitat stegen de gemiddelde uitgaven per reis en per persoon per dag in 2025. Dat suggereert dat de groei minder afhankelijk wordt van volume en meer van hogere kwaliteit en bestedingen. Deskundigen stellen daarom dat de discussie niet moet draaien om minder toerisme, maar om méér groei in andere sectoren. Het doel zou moeten zijn om het economische model te verbreden, zonder een sector af te bouwen die nog altijd voor honderdduizenden banen zorgt.
Regionale verschillen maken debat complex
Het debat wordt extra ingewikkeld door regionale verschillen. In Barcelona speelt overtoerisme een zichtbare rol in het publieke debat. Maar in kustregio’s zoals de Costa Dorada en de Costa Brava vormt toerisme juist de economische ruggengraat. Voor veel gemeenten zijn hotels, campings en vakantieaccommodaties direct of indirect de belangrijkste bron van inkomsten en werkgelegenheid. Alternatieven zijn daar minder vanzelfsprekend.
Tegengestelde belangen, gezamenlijke uitdaging
De discussie over toerisme in Catalonië laat vooral tegengestelde belangen zien. Aan de ene kant is er de economische realiteit: een sector die essentieel is voor werkgelegenheid en regionale ontwikkeling. Aan de andere kant is er de wens om hogere productiviteit, betere salarissen en een duurzamer model te realiseren. Toerisme blijft voorlopig onmisbaar voor de Catalaanse economie. Maar de roep om modernisering groeit. Niet per se minder toerisme maar slimmer toerisme — met meer waarde per bezoeker en meer balans in de economie.
De uitdaging voor de komende jaren is duidelijk: hoe behoud je een sterke economische motor, terwijl je tegelijk werkt aan een toekomstbestendig model dat breder, innovatiever en socialer is? Dat evenwicht vinden zal bepalend zijn voor de volgende fase van de Catalaanse economie.