Elize van Loon
De Verenigde Staten hebben het Spaanse kabinet van premier Pedro Sánchez onder druk gezet vanwege het havenbeleid van Spanje. Volgens Washington kan Spanje schepen blokkeren die willen aanmeren in Spaanse havens als die schepen goederen vervoeren met bestemming Israël. Die maatregel stuit op grote bezorgdheid bij de Amerikaanse regering en kan uiteindelijk leiden tot sancties of andere tegenmaatregelen.
De maatregelen van Spanje maken deel uit van een reeks stappen die de regering heeft genomen tegen wat zij ziet als de militaire acties van Israël in de Gazastrook. In september 2025 kondigde premier Pedro Sánchez een pakket aan maatregelen tegen Israël aan. Dat pakket omvatte onder meer een wapenembargo, beperkingen voor lucht- en scheepsverkeer dat wapens vervoert, en aanvullende steun aan Palestijnse hulporganisaties.
Stoppen van geweld
Bij die aankondiging benadrukte Sánchez dat Spanje zijn buitenlandse beleid wil baseren op het stoppen van het geweld en het beschermen van de Palestijnse bevolking. Daarbij wees hij erop dat schepen en vliegtuigen die wapens naar Israël brengen niet langer vanzelfsprekend toegang zouden krijgen tot Spaanse havens en het luchtruim.
De spanning tussen Spanje en de Verenigde Staten over havens en scheepvaart komt niet uit het niets. Het past in een breder politiek krachtenveld rond de oorlog in Gaza en hoe Europese landen daar politiek op reageren. Spanje heeft vaak duidelijker afstand genomen van het Israëlische optreden dan sommige andere Europese staten, wat leidt tot diplomatieke wrijvingen.
Amerikaanse reactie: zorgen en mogelijke tegenmaatregelen
Een hoge functionaris van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken liet in september weten dat deze beperkingen “diep verontrustend” zijn voor de Verenigde Staten. Volgens die woordvoerder kunnen zulke stappen militaire operaties van de VS beperken en zelfs als steun aan gewelddadige groepen worden geïnterpreteerd.
De VS hebben nog geen concrete sancties opgelegd, maar de Federal Maritime Commission voert een onderzoek naar het Spaanse beleid. Die instantie onderzoekt of het weigeren van toegang tot havens in strijd is met de internationale handelsregels die de Verenigde Staten willen beschermen. Volgens Amerikaanse bronnen kunnen de mogelijke tegenmaatregelen uiteenlopen van boetes voor schepen die de regels overtreden tot sancties tegen Spaanse schepen of zelfs beperkingen op toegang tot Amerikaanse havens voor Spaanse vaartuigen. In één scenario wordt zelfs overwogen om Spaanse schepen te verbieden aan te meren in de VS als vergelding.
Spanje op blacklist
Daarnaast hebben sommige Amerikaanse wetgevers, vooral binnen de Republikeinse Partij, opgeroepen om Spanje op een blacklist te zetten onder de zogenaamde Ribicoff-amendementen. Dit is een onderdeel van de Amerikaanse wetgeving dat bedrijven en landen kan treffen die deelnemen aan handelsboycots tegen Israël.
Spaanse regering reageert: het is een soevereine beslissing
De Spaanse regering laat weten dat zij geen breuk wil met de Verenigde Staten of andere bondgenoten. Minister van Buitenlandse Zaken José Manuel Albares heeft herhaaldelijk gezegd dat Spanje zijn beslissingen maakt op basis van nationale soevereiniteit en internationale wetgeving, niet om conflicten te zoeken met Washington.
Albares verklaarde in interviews dat berichten over een “botsing” met Washington zwaar overdreven zijn. Hij zei dat sommige uitspraken van Amerikaanse functionarissen uit hun verband zijn gehaald en dat Spanje nog steeds een goede relatie onderhoudt met de VS. Volgens hem moeten deze beleidskeuzes worden gezien in de context van de reactie op de situatie in Gaza en de wens van Spanje om vrede te bevorderen.
Wat nu kan gebeuren
Het Amerikaanse onderzoek loopt nog. Het kan maanden duren voordat de Federal Maritime Commission een definitieve beslissing neemt. Spanje lijkt vast te houden aan zijn huidige koers, ook al groeit de internationale druk. Als beide landen niet tot een compromis komen, kunnen sancties de handels- en diplomatieke relaties verder onder druk zetten.