Elize van Loon
Spanje viert jaarlijks op 6 december de Dag van de Grondwet, el Día de la Constitución. Deze Grondwet werd 47 jaar geleden, op 6 december 1978, via een referendum met een overweldigende steun van bijna 88% van de stemmen goedgekeurd. Zeventien miljoen burgers brachten hun stem uit. Deze goedkeuring van de Grondwet markeerde een mijlpaal in het nieuwe democratische Spanje na de dictatuur van Franco.
Daarom wordt elke 6 december de Spaanse Grondwet gevierd. Deze Carta Magna vormde het sluitstuk van de overgangsperiode, de Transitie, die na de dood van dictator Francisco Franco begon en tot de eerste democratische verkiezingen in 1977 leidde. Een belangrijke rol in deze Transitie was weggelegd voor koning Juan Carlos I. Hij herstelde beetje bij beetje de democratie.
Belangrijke vergadering
De Grondwet kwam tot stand door de constitutionele vergadering, die in 1977 werd gekozen. Hierin waren alle politieke partijen die op dat moment actief waren in Spanje vertegenwoordigd. De zeven parlementariërs die de Grondwet vervolgens tot in detail opstelden waren Gabriel Cisneros, José Pedro Pérez-Llorca, Miguel Herrero y Rodríguez de Miñón, Gregorio Peces-Barba, Jordi Solé Tura, Manuel Fraga en Miquel Roca. Zij worden de vaders van de Grondwet genoemd.
Daarna, op 6 december 1978, konden de Spanjaarden via een referendum hun steun uitspreken voor de grondwetstekst. Deze werd met 87,78% aangenomen bij een opkomstpercentage van 67,11%. Op 27 december van datzelfde jaar bekrachtigde koning Juan Carlos I de wet. Zo veranderde Spanje van een dictatuur in een parlementaire democratie en keerden burgerrechten, politieke vrijheid en rechtsbescherming terug voor de bevolking. Ook werden in deze Grondwet de co-officiële talen Catalaans, Baskisch en Galicisch erkend.
Sinds 1983 viering van de Dag van de Grondwet
Sindsdien is 6 december 1978 een van de belangrijkste data in de geschiedenis van het democratische Spanje. Desondanks zou het nog een paar jaar duren tot de regering van Felipe González, met een Koninklijk Besluit op 30 november 1983 de instelling ervan als een feestdag regelde. Zo kon zes dagen later de allereerste Dag van de Grondwet worden gevierd.
Wijzigingen Spaanse Grondwet
In tegenstelling tot wat mensen vaak denken, is de Grondwet niet onveranderlijk en werd een paar keer gewijzigd. De eerste wijziging was in 1992 toen het voor EU-burgers in Spanje mogelijk werd gemaakt dat zij konden stemmen bij gemeenteraadsverkiezingen én zich daar ook verkiesbaar stellen. Deze stap vloeide voort uit het Verdrag van Maastricht.
Een tweede wijziging volgde tijdens de economische crisis van 2011: Spanje moest als staat voortaan verantwoording afleggen over zijn begroting. Dat principe is vastgelegd in artikel 133.
De meest recente verandering was in 2024 met de vervanging van het woord ‘disminuido’ in artikel 49. Hiermee wordt verwezen naar mensen met een beperking. Dat woord werd vervangen door ‘personas con discapacidad’ (mensen met een beperking), een meer respectvolle formulering. Spanje sloot zich hiermee aan bij modernere standaarden voor inclusief taalgebruik.
Is de grondwet nog van deze tijd?
Ondanks het belang van de Grondwet van 1978 staat de tekst tegenwoordig regelmatig ter discussie. Er zijn politieke partijen die enkele onderdelen achterhaald vinden en aandringen op hervormingen. Zo staat de rol van de monarchie regelmatig ter discussie en willen nationalistische partijen in sommige autonome regio’s meer autonomie, denk aan Catalonië en Baskenland.
Evenementen op 6 december
Hoewel dit een feestdag is zonder grote evenementen of familietradities, organiseren de overheid en de strijdkrachten verschillende herdenkingsevenementen. ’s Ochtends om 10 uur vindt het traditionele hijsen van de Spaanse vlag plaats op het Plaza de Colón in Madrid. Daarna volgt een militaire parade als eerbetoon aan de verdediging van de soevereiniteit. In veel gemeenten worden ook officiële ceremonies georganiseerd op de ‘Plaza’s de la Constitución’.
Ook in het onderwijs wordt vaak stilgestaan bij de betekenis van deze dag. Leerlingen krijgen les over democratie en burgerschap.
Vaak vieren Spanjaarden rond de Dag van de Grondwet een lang weekend. Ze hebben op 6 december een dag vrij, al valt deze dit jaar op een zaterdag. En vervolgens viert men op 8 december de feestdag van de Onbevlekte Ontvangenis (Inmaculada Concepción). Dan wordt de Maria Tenhemelopneming gevierd. Een belangrijke katholieke viering ter ere van de Maagd Maria. Deze dag wordt nationaal gevierd met missen en vaak met processies in veel steden.
Gewijzigde openingstijden van winkels
Normaal gesproken kunnen supermarkten gesloten zijn op nationale feestdagen. Alleen omdat de Dag van de Grondwet altijd midden in de drukke aanloop naar de feestdagen valt waarin mensen hun kado’s kopen, besluiten de meeste supermarkten en winkels gewoon open te blijven. Ze houden hooguit kortere openingstijden aan. Ook op maandag 8 december zullen de meeste winkels open zijn. Kijk voor de zekerheid op de websites van de specifieke winkel waar je je inkopen wilt doen.
Spanje wil recht op abortus opnemen in Grondwet