Onderzoekers in Madrid hebben een belangrijke stap gezet in de bescherming en voortplanting van de Iberische lynx. Wetenschappers van de Universidad Complutense in Madrid en het Nationaal Museum voor Natuurwetenschappen zijn er voor het eerst in geslaagd om in het laboratorium embryo’s van de lynx te produceren via in-vitrofertilisatie. Een wetenschappelijke doorbraak voor een diersoort die lange tijd met uitsterven werd bedreigd.

Het onderzoek werd gepubliceerd in het wetenschappelijke gerenommeerde tijdschrift Theriogenology Wild, een vakblad dat zich bezighoudt met voortplanting bij wilde dieren. Nooit eerder was aangetoond dat embryo’s van de Iberische lynx buiten het lichaam konden worden ontwikkeld.

Voor het onderzoek maakten de wetenschappers onder meer gebruik van eicellen van vrouwtjes die bij verkeersongevallen om het leven waren gekomen. In het laboratorium werden deze bevrucht met sperma dat eerder was afgenomen bij mannelijke lynxen en bij zeer lage temperaturen was ingevroren. Op die manier blijft ook genetisch materiaal van dieren die inmiddels zijn overleden behouden in de genetische biobank van de Iberische lynx.

Van rand van uitsterven naar voorzichtig herstel

In de jaren negentig werd de Iberische lynx nog uitgeroepen tot het meest bedreigde katachtige dier ter wereld. Er leefden toen minder dan honderd dieren in het wild. Sindsdien heeft een duidelijke ommekeer plaatsgevonden en is de lynx bezig aan een voorzichtige opmars. Dankzij intensieve beschermingsprogramma’s, gericht fokken en herintroducties telt Spanje tegenwoordig meer dan 2.000 lynxen die in de natuur weer voorkomen. In 2024 werd de soort daarom heringedeeld van ernstig bedreigd naar kwetsbaar.

Dat herstel is ook zichtbaar in Andalusië. In fokcentrum El Acebuche, gelegen in het Nationaal Park Doñana, was dit jaar zelfs sprake van een ware geboortegolf. Binnen 24 uur werden negen lynxwelpen geboren uit drie nesten. Daarmee kwam het totaal in die week uit op twaalf jongen. Tegelijkertijd breidt de lynx haar leefgebied verder uit. Nieuwe populaties werden onder meer uitgezet in Cuenca, Palencia, Murcia en Granada.

Succesvolle opleving van de Iberische lynx in Spanje

Genetische diversiteit blijft aandachtspunt

Het herstel van de Iberische lynx verloopt dan wel positief, maar is nog lang niet voltooid. Er blijven nog de nodige uitdagingen bestaan. Zo stamt de huidige populatie af van een relatief klein aantal dieren, waardoor de genetische variatie beperkt is. Dat maakt de lynx gevoeliger en kwetsbaarder voor ziektes en kan het ook de voortplanting bemoeilijken.

Volgens onderzoekers van de Spaanse onderzoeksraad CSIC kan geassisteerde voortplanting daarom een uitkomst bieden. Zo zegt CSIC onderzoeker Eduardo Roldán: “Ons onderzoek maakt het mogelijk om ook dieren te laten bijdragen aan de voortplanting die daar anders nooit de kans toe hadden. Bijvoorbeeld omdat ze vroegtijdig waren overleden of zich niet hadden voortgeplant.”

Volgende stap: embryo’s terug naar de natuur

Onderzoekers zijn al bezig met de volgende stap, want met het creëren en opslaan van embryo’s is het onderzoek nog niet afgerond. Die volgende stap is het overbrengen van deze embryo’s naar geschikte vrouwtjes. Daar kunnen de embryo’s zich verder ontwikkelen en uiteindelijk uitgroeien tot gezonde jongen.

Om dat mogelijk te maken werken de onderzoekers samen met fokcentra in Spanje en Portugal. Deze centra stellen genetisch materiaal van mannelijke lynxen beschikbaar. Als deze stap slaagt, kan dat bijdragen aan een sterkere genetische basis en meer toekomstzekerheid voor de Iberische lynx.

Zeldzame witte Iberische lynx Spanje uniek of zorgelijk fenomeen?