Judith Goeree
Eén op de vier jonge vrouwen in Spanje tussen de 17 en 21 jaar vertrouwt op kunstmatige intelligentie (AI) als digitale vertrouwenspersoon. Dat blijkt uit het rapport Así somos: el estado de la adolescencia en España, opgesteld door Plan International. Het onderzoek over Spaanse jongeren laat zien dat vooral meisjes steeds vaker chatbots gebruiken om gevoelens, twijfels en persoonlijke verhalen kwijt te kunnen.
Voor veel jongeren is AI een laagdrempelige uitlaatklep. Een chatbot is altijd beschikbaar, reageert zonder oordeel en helpt bij het ordenen van gedachten. De behoefte aan anonimiteit en emotionele veiligheid verklaart volgens onderzoekers waarom juist meisjes vaker naar AI grijpen.
Volgens David del Campo, coördinator van het onderzoek en geciteerd in El País, is dit een realiteit die niet kan worden genegeerd. Het motto van het rapport luidt dan ook veelzeggend: “Meer emotionele intelligentie voor kunstmatige intelligentie”.
Relatieadvies en zelfreflectie via algoritmes
Het gebruik van AI is niet meer weg te denken uit de huidige tijd. Zeker niet bij jongeren die ermee opgroeien en AI dagelijks gebruiken voor bijvoorbeeld huiswerk en informatievoorziening. AI blijkt echter ook een uitstekende gesprekspartner voor veel jonge mensen en dat gaat verder dan alleen het uiten van gevoelens.
Uit het onderzoek van Plan International blijkt dat steeds meer meisjes chatbots raadplegen voor relatieadvies. Ook gebruiken ze het voor het oefenen van gesprekken of om gedrag van anderen te analyseren. Daarnaast gebruiken ze AI bijvoorbeeld voor het schrijven van berichtjes aan een partner of om relatieproblemen te bespreken.
Psychologen erkennen dat AI jongeren kan ondersteunen in hun emotionele ontwikkeling. Tegelijkertijd waarschuwen ze voor de risico’s, zoals afhankelijkheid en het ontbreken van menselijke nuance bij ingewikkelde situaties.
Jongeren eenzamer dan ooit
Therapeute Silvia García wijst erop dat ouders zich weliswaar zorgen maken over het gebruik van Ai door hun kinderen, maar dat ze ook zelfkritisch moeten zijn. Volgens haar voelen jongeren vaak dat ouders of leraren moe zijn, niet echt luisteren of hen niet begrijpen. “In deze hyperverbonden wereld is de paradox dat jongeren zich eenzamer voelen dan ooit. Als iemand – ook al is het een machine – met geduld en vriendelijke woorden reageert, ervaren ze dat als veiliger dan thuis een afkeurende blik, een schreeuw, een ongemakkelijke stilte van een vriend of een verwijt.”
García benadrukt richting ouders dat jongeren niet per se met een robot wíllen praten: “Ze zouden liever met mensen praten, maar ervaren dat er in hun omgeving niemand beschikbaar is die niet oordeelt en wél tijd neemt.”
Angsten en risico’s
Hoewel AI dus veel voordelen biedt, zijn er ook zorgen. Uit het onderzoek blijkt dat Spaanse meisjes vooral bang zijn dat hun beeld misbruikt wordt in seksueel getinte deepfakes. Volgens RTVE vreest 84 procent van de meisjes tussen 12 en 16 jaar dat AI wordt ingezet om nepbeelden van hen te maken. Jongens geven juist aan bang te zijn voor valse beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag.
Jongeren zijn daarnaast bezorgd over de betrouwbaarheid van adviezen die AI geeft, zeker op het gebied van mentale gezondheid. Ze twijfelen of een chatbot wel de juiste steun kan bieden bij complexe persoonlijke problemen. Ook privacy is een belangrijk aandachtspunt. Wat gebeurt er precies met de persoonlijke gegevens en gesprekken die jongeren met AI delen? Het antwoord op die vraag is voor velen onduidelijk en dat vergroot hun onzekerheid.
Digitale ethiek en mentale gezondheid in Spanje
Met de razendsnelle ontwikkeling van AI in het dagelijks leven is het onontkoombaar dat het onderwerp een plek moet krijgen in het onderwijs. Onderwijsinstellingen en organisaties zoals Plan International dringen aan op meer bewustwording. Jongeren moeten leren wat AI wel en niet kan, hoe data worden gebruikt en waar de grenzen liggen. Volgens experts zijn digitale vaardigheden en emotionele weerbaarheid essentieel om ervoor te zorgen dat jongeren veilig kunnen omgaan met AI.
Spaanse jongeren: hogere opleiding maar meer financiële onzekerheid dan hun ouders