Judith Goeree
Als Evert uit Málaga woensdag om 9.00 uur de wachtruimte van zijn huisarts binnenloopt, zit die overvol. Zijn afspraak blijkt te zijn geannuleerd. Door de artsenstaking is er minder personeel aanwezig. Patiënten die komen voor bloedafname moeten rekening houden met lange wachttijden omdat er weinig personeel aanwezig is.
Hij is niet de enige die voor niets naar het gezondheidscentrum komt. Een artsenstaking in heel Spanje zorgt deze week voor verstoringen in ziekenhuizen en eerstelijnszorg in het hele land.
Duizenden artsen leggen het werk neer uit onvrede over hun arbeidsvoorwaarden en het nieuwe Estatuto Marco. Dat is de wet die de arbeidsvoorwaarden van personeel in de publieke gezondheidszorg vastlegt, zoals werktijden, salarisschalen en wachtdiensten.
De staking is landelijk uitgeroepen en loopt van 16 tot en met 20 februari. In de komende maanden staan meer actieweken gepland.
Aanleiding van de staking van artsen in Spanje?
De actie richt zich tegen het nieuwe Estatuto Marco dat het Spaanse ministerie van Volksgezondheid heeft uitgewerkt en eind januari overeenkwam met de grootste landelijke vakbonden in de zorg. Artsenvakbonden vinden dat dit akkoord hun specifieke positie onvoldoende erkent. Zij willen een eigen statuut dat rekening houdt met hun lange opleiding, hoge verantwoordelijkheid en zware diensten.
De Spaanse minister van Volksgezondheid verdedigt het akkoord. Volgens haar bevat het verbeteringen, zoals een maximum van 17 uur per wachtdienst in plaats van 24 uur. Een apart statuut voor artsen wijst zij af. Dat zou volgens het ministerie het zorgstelsel onder druk zetten.
Wie hebben de staking uitgeroepen?
De staking is uitgeroepen door meerdere artsenvakbonden in Spanje. Zij maakten geen deel uit van de onderhandelingstafel waar het akkoord over het Estatuto Marco werd gesloten. De grootste landelijke vakbonden ondertekenden dat akkoord wel.
Volgens de organiserende artsenbonden draait het om een principiële kwestie. Zij vinden dat artsen binnen de publieke gezondheidszorg een eigen statuut moeten krijgen, met specifieke regels die passen bij hun opleiding, verantwoordelijkheid en werkdruk.
Spaanse artsen pleiten voor hormoontherapie bij menopauze
Wat eisen de artsen?
Een belangrijk conflictpunt zijn de zogenoemde guardias, de wachtdiensten in ziekenhuizen en op spoedposten.
Volgens de huidige regels zijn artsen in de publieke gezondheidszorg verplicht deze diensten te draaien tot hun 55ste. Het gaat vaak om diensten van 24 uur aaneengesloten, bovenop de normale werkweek.
In het nieuwe voorstel wordt de maximale duur van een wachtdienst verlaagd naar 17 uur. De verplichting blijft echter bestaan.
De artsenvakbonden willen dat wachtdiensten volledig vrijwillig worden. Daarnaast eisen zij dat deze uren beter worden betaald en meetellen voor de pensioenopbouw.
In het Spaanse pensioenstelsel wordt de opbouw namelijk berekend op basis van gewerkte dagen en loon, niet op het aantal gewerkte uren. Een arts die een dienst van 24 uur draait, bouwt dus niet méér pensioenrechten op dan op een reguliere werkdag.
Minister van Volksgezondheid Mónica García heeft herhaaldelijk aangegeven dat volledig vrijwillige wachtdiensten volgens haar niet haalbaar zijn, omdat ziekenhuizen dan niet kunnen garanderen dat spoed- en nachtdiensten altijd bezet zijn.
Landelijke staking, regionale verschillen
De oproep tot staking geldt voor heel Spanje. Artsen in alle autonome regio’s kunnen deelnemen. Hoe groot de impact is, verschilt per regio en per zorginstelling.
Grote impact in Andalusië
In Andalusië zijn op de eerste stakingsdag meer dan 59.200 consulten en operaties geannuleerd, volgens de regionale gezondheidsdienst.
Het ging om tienduizenden afspraken in de huisartsenpraktijken en ziekenhuizen, meer dan 16.600 ziekenhuisconsulten en ruim 850 chirurgische ingrepen. Ongeveer een kwart van de bijna 30.000 opgeroepen artsen in de regio nam deel aan de staking.
Ook uitval in Madrid
In Madrid werden op de eerste dag 7.377 poliklinische consulten in ziekenhuizen geschrapt. Daarnaast gingen 472 geplande operaties en 1.021 diagnostische onderzoeken niet door, ongeveer 15 procent van de geplande tests.
In de eerstelijnszorg konden 4.540 patiënten niet worden geholpen.
Andere regio’s melden eveneens verstoringen, al liggen de deelnamepercentages daar volgens regionale cijfers doorgaans lager.
Omdat staken in Spanje een individueel recht is, hoeven artsen niet vooraf aan te geven of zij deelnemen. Zij kunnen zelfs op de dag zelf besluiten het werk neer te leggen. Zorginstellingen weten daardoor pas op het laatste moment hoeveel personeel beschikbaar is.
Naast de landelijke actie zijn er in sommige regio’s ook afzonderlijke stakingen uitgeroepen. Die richten zich op de regionale regeringen, die verantwoordelijk zijn voor salarissen, personeelsbeleid en organisatie van de zorg.
Wat betekent de artsenstaking voor patiënten?
De impact verschilt per regio en per zorginstelling. Overal zijn minimale diensten vastgelegd die onder ander spoedzorg garanderen.
Niet-dringende consulten, controles en geplande operaties kunnen worden uitgesteld of geannuleerd. In eerdere actiedagen zijn duizenden afspraken geschrapt. Soms horen patiënten pas bij aankomst in het gezondheidscentrum of ziekenhuis dat hun afspraak niet doorgaat.
Dat merkte ook Evert. Toen hij vroeg waarom zijn afspraak niet was afgezegd, kreeg hij bij de balie te horen: “Heb je het dan niet gezien op het nieuws?”
Hoewel de stakingen gevolgen hebben voor veel patiënten, blijft spoedzorg gegarandeerd. Urgente operaties, intensive care, bevallingen, oncologische behandelingen, dialyse en andere levensnoodzakelijke zorg vallen onder de verplichte minimumdiensten. Ambulancediensten en medische noodinterventies blijven operationeel.
Doen alle artsen mee aan de staking in Spanje?
Nee. Niet alle artsen staken. De deelname verschilt sterk per regio en zelfs per ziekenhuis. In sommige instellingen draait de zorg vrijwel normaal. In andere wordt het programma zichtbaar afgeschaald. Daardoor kan de ervaring van patiënten sterk uiteenlopen, zelfs binnen dezelfde stad.
Wanneer eindigt de staking?
De huidige actieweek van 16 – 20 februari is niet de enige. De vakbonden hebben voor de komende maanden nieuwe stakingsweken aangekondigd. Of die doorgaan, hangt af van de onderhandelingen tussen het ministerie en de artsenbonden. Vooralsnog is er geen nieuw akkoord bereikt en staan er stakingen gepland voor:
- 16 – 20 februari
- 16 – 20 maart
- 27 – 30 april
- 18 – 22 mei
- 15 – 19 juni
Wat kun je doen als je afspraak niet doorgaat?
Wie een afspraak heeft in een ziekenhuis of gezondheidscentrum doet er goed aan vooraf contact op te nemen. Wordt een consult geannuleerd, dan moet de zorginstelling een nieuwe datum aanbieden. Bij dringende klachten kunnen patiënten zich melden bij de spoedeisende hulp, die onder de minimale dienstverlening valt.
Zolang er geen akkoord ligt, kan de artsenstaking Spanje de komende maanden opnieuw voor verstoringen zorgen in de publieke gezondheidszorg.
Evert uit Málaga is er wel klaar mee: “Ik heb vrijdag een afspraak in het ziekenhuis, maar die ga ik afzeggen. Ik heb geen zin om een uur te rijden en dan voor niks te komen,” laat hij weten.
Spaanse artsen geven top 10 om je uit de spoedeisende hulp houden