Onderzoek slaat alarm: apen op Gibraltar ‘detoxen’ na gevoerd te zijn door toeristen

Gibraltar neemt extra maatregelen om zijn beroemde berberapen beter te beschermen tegen toeristen die de dieren voeren of op andere manieren verstoren. De regering zet meer personeel in op het drukbezochte deel van de Rots, de Upper Rock, waar de apen in het natuurreservaat leven. Een recent onderzoek in Scientific Reports vormt hiertoe de aanleiding. Daaruit blijkt zowel dat menselijk voedsel slecht is voor de dieren, maar ook dat het hun gedrag en spijsvertering zichtbaar beïnvloedt.

Volgens dat onderzoek eten de berberapen (Macaca sylvanus) zelfs aarde om hun maag en darmen te helpen na het binnenkrijgen van suiker, vet en zuivel uit snacks van bezoekers.

Strenger optreden tegen voeren

Hoewel het al lange tijd verboden is om de apen te voeren, gebeurt dat volgens de autoriteiten nog altijd. Altijd zijn er wel een paar bezoekers en touroperators die de regels negeren omdat het leuke plaatjes of extra vermaak oplevert. Behalve dat het schadelijk is voor de gezondheid van de dieren, vergroot het volgens de regering ook het risico op overdracht van infectieziekten tussen mens en dier.

Daarom plaatsen de autoriteiten extra medewerkers op strategische plekken in het natuurreservaat. Zij moeten helpen bij de bescherming van de makaken en toezien op de naleving van het voederverbod.

De regering benadrukt nog maar eens dat de apen geen voedsel van bezoekers nodig hebben. Een gespecialiseerd team verzorgt de dieren dagelijks met fruit, groenten en noten. Die voeding wordt samengesteld in overleg met een dierenarts en deskundigen op het gebied van berberapen. Daarnaast zoeken de dieren zelf naar wilde planten en kunnen ze drinken bij speciaal aangelegde drinkplaatsen.

Chocoladekoekjes, ijsjes en chips

In het wild leven berberapen vooral van fruit, jonge bladeren, wortels en af en toe een insect. Op de Rots van Gibraltar ziet hun menu er echter heel anders uit. Ze krijgen er regelmatig koekjes, chocolade, ijs, chips en andere snacks die toeristen ze geven. Ook stelen ze soms het eten rechtstreeks uit tassen of handen van bezoekers. Vanwege de sensatie laten bezoekers ook hun rugzakken open, zodat de apen erop springen om eigenhandig de lekkernijen te ontvreemden.

Onderzoekers schatten dat de apen inmiddels ongeveer 20 procent van hun voedertijd besteden aan bewerkt voedsel van mensen.

Dat is problematisch, omdat hun spijsvertering niet is aangepast aan grote hoeveelheden suiker, vet of zuivel. Vooral lactose vormt een probleem. Net als de meeste andere primaten verliezen berberapen na het zogen grotendeels het vermogen om melk goed te verteren.

Rode aarde als natuurlijke detox

Tijdens veldonderzoek tussen 2022 en 2024 observeerden wetenschappers tientallen keren hoe apen aarde aten, een gedrag dat bekendstaat als geofagie. Dat komt bij meer diersoorten voor. Sommige dieren eten aarde om extra mineralen binnen te krijgen, andere gebruiken het juist om gifstoffen of ziekteverwekkers te neutraliseren.

Volgens hoofdonderzoeker Sylvain Lemoine van de Universiteit van Cambridge wijst alles erop dat de Gibraltarse apen de aarde gebruiken als een soort natuurlijke detox.

De dieren eten vooral rode klei, die op verschillende plekken op Gibraltar voorkomt. Onderzoekers zagen zelfs apen stukjes asfalt van de weg afbreken en opeten. In veel gevallen gebeurde dat kort nadat ze menselijk voedsel hadden gegeten.

Vooral in toeristische gebieden

Opvallend is dat het gedrag vooral voorkomt bij groepen die leven in de druk bezochte delen van Gibraltar. In een gebied waar vrijwel geen toeristen komen, werd het helemaal niet waargenomen.

Ook de vergelijking met andere populaties berberapen versterkt die conclusie. In Marokko, Algerije en Europese opvangcentra komt het eten van aarde slechts sporadisch voor. De Gibraltarse apen vormen dus een duidelijke uitzondering.

Nieuwe foerageergebieden en bewustwording

Gibraltar gaat naast de strengere handhaving ook de leefomgeving van de apen verder verbeteren met nieuwe foerageergebieden op zorgvuldig gekozen plekken. Ook komt er een bewustwordingscampagne van het ministerie van Milieu en de toeristische dienst van Gibraltar. Die moet bezoekers, gidsen en andere betrokkenen duidelijk maken waarom voeren schadelijk is en hoe toerisme beter kan samengaan met dierenwelzijn.

Volgens de regering zijn de afgelopen vijftien jaar al grote stappen gezet in het beheer van de berberapen. De dieren blijven een belangrijk symbool van Gibraltar, maar de boodschap is duidelijk: ze zijn geen attractie om te voeren, maar wilde dieren die bescherming nodig hebben.

Wereldwijd zijn er meer makaaksoorten die vergelijkbaar gedrag vertonen op toeristische locaties, zoals in Hongkong en Taiwan. Daar zijn de dieren eveneens gewend geraakt aan menselijk voedsel.