Else Beekman
Calima was lange tijd vooral bekend op de Canarische Eilanden en in delen van Zuid-Spanje, maar Saharastof lijkt steeds vaker langer te blijven hangen. Vorige week bedekte een grote stofwolk vrijwel de hele Canarische archipel en ook deze week wordt opnieuw calima verwacht, met troebele luchten, kans op modderregen en slechtere luchtkwaliteit.
Begin april was goed te zien hoe ingrijpend zo’n episode kan zijn. Een brede wolk Saharastof trok over de Canarische Eilanden en schoof van de oostelijke eilanden verder richting Gran Canaria, Tenerife en de rest van het archipel. Op straat betekende dat grauwe luchten, minder zicht en merkbaar slechtere lucht. Op sommige plekken liep de concentratie fijnstof flink op en ook het vliegverkeer had last van de omstandigheden.
Dat het fenomeen steeds vaker terugkeert, maakt duidelijk dat verandert van een vaag meteorologisch begrip in een concreet verschijnsel dat veel mensen in Spanje aan den lijve hebben ondervonden. De een in de vorm van stof die de luchtwegen irriteert, de ander omdat er opeens vooral sepiatinten te zien zijn uit het raam en weer een ander omdat de auto en het terras opeens bedekt zijn met een kleibruine waas.
Deze week opnieuw stof in de lucht
Ook de komende dagen speelt calima weer mee in het Spaanse weerbeeld. Een lagedrukgebied ten zuidwesten van het Iberisch Schiereiland voert vochtige lucht aan, samen met koelere lucht en stof uit Noord-Afrika. Vooral op dinsdag en woensdag nemen in delen van West- en Zuid-Spanje de bewolking en regenkansen toe.
Doordat de wind uit het zuiden komt, is de kans op opnieuw troebele luchten groot. In het zuiden van het vasteland en op delen van de Canarische Eilanden is zelfs plaatselijk modderregen mogelijk. Tegelijk gaan de temperaturen in sommige steden stevig omlaag, lokaal met 10 tot 12 graden vergeleken met de bijna 30 graden van de voorbije dagen.
Waarom steeds meer calima in Spanje?
Calima ontstaat wanneer sterke wind grote hoeveelheden stof uit de Sahara optilt. Dat stof blijft in de lucht hangen en kan vervolgens over grote afstanden worden meegevoerd. Als de stroming gunstig ligt, bereikt die droge, stoffige lucht Spanje zonder moeite.
Vooral de ligging speelt daarbij een grote rol. Spanje ligt dicht bij Noord-Afrika en is daardoor veel kwetsbaarder voor deze stofstromen dan de meeste andere Europese landen. De Canarische Eilanden krijgen er het vaakst mee te maken, maar ook op het vasteland duikt calima steeds vaker op.
Meteorologen zien al langer dat deze episoden in sommige periodes vaker voorkomen of langer aanhouden. Dat heeft onder meer te maken met veranderende weerspatronen, hogere temperaturen en langdurige droogte. Zulke omstandigheden maken het makkelijker voor stof uit de Sahara om richting Europa te trekken.
Ook in delen van Noord-Afrika zelf verandert er veel. Droge bodems en verdere aantasting van het land, bijvoorbeeld in de Sahel, kunnen ervoor zorgen dat meer stof loskomt en in de atmosfeer terechtkomt. Daardoor worden stofstormen in de brongebieden soms krachtiger.
Wat zijn de gezondheidsrisico’s bij calima?
De gevolgen merk je niet alleen aan de kleur van de lucht die varieert van stoffig grijs tot diep-oranje (zie de hoofdfoto op deze pagina). Tijdens calima verslechtert de luchtkwaliteit vaak snel. Fijnstofdeeltjes kunnen diep in de luchtwegen doordringen en leiden tot geïrriteerde ogen, hoesten, benauwdheid en verergering van astma of andere bestaande klachten. Ook mensen met hartproblemen kunnen extra kwetsbaar zijn.
De gezondheidsdienst op de Canarische Eilanden riep daarom vorige week op extra voorzichtig te zijn, vooral bij kinderen, ouderen, zwangeren, mensen met luchtweg- of hartproblemen, rokers en mensen die buiten werken. Het advies is duidelijk: vermijd zware inspanning in de buitenlucht, blijf zo veel mogelijk binnen, houd ramen gesloten, maak stof weg met een vochtige doek en drink voldoende water. Wie merkt dat ademhalingsklachten erger worden, moet medische hulp inschakelen.
Waar actuele situatie rond calima te checken?
Wie wil weten hoe het er lokaal voorstaat, kan de situatie ook online volgen. Via onder meer de Spaanse weerdienst AEMET, weerplatforms als Windy en Europese luchtkwaliteitsdiensten zoals Copernicus is goed te zien waar de stof zich bevindt en hoe de concentraties zich ontwikkelen. Ook apps die de luchtkwaliteit per locatie meten, geven vaak een actueel beeld per regio.
Meer dan alleen vieze lucht
Calima heeft ook minder zichtbare gevolgen. Het stof vermindert het zicht op de weg, laat auto’s en terrassen vies achter en kan de opbrengst van zonnepanelen drukken doordat minder zonlicht het oppervlak bereikt. Als er vervolgens regen valt, verandert dat stof in modder die overal blijft kleven.
Bovendien blijft het niet bij Spanje alleen. Ook in landen als Portugal, Frankrijk, Duitsland en zelfs het Verenigd Koninkrijk wordt Saharastof de laatste jaren vaker waargenomen. Dat onderstreept hoe ver dit soort luchtstromen inmiddels reiken.
Wat betekent dat voor de komende jaren?
De verwachting is dat Spanje vanwege zijn ligging een van de meest blootgestelde landen van Europa blijft. Daarom wordt het steeds belangrijker om luchtkwaliteit goed te volgen, tijdig waarschuwingen te geven en inwoners duidelijke gezondheidsadviezen te bieden.