Else Beekman
Op zondag 16 februari gingen tienduizenden inwoners van de Spaanse provincie León de straat op. Hun eis: een beter economisch en sociaaldemografisch toekomstperspectief voor hun regio. Maar er klonk nog een ander, opvallender geluid: een groeiende roep om administratieve onafhankelijkheid van Castilla y León.
De beweging staat bekend als “Lexit” (een samentrekking van León en exit) en lijkt steeds meer aanhang te krijgen. De wens om de provincies León Salamanca en Zamora los te maken van Castilla is niet nieuw. Al jaren strijden voorstanders van deze afscheiding voor een zelfstandige autonome regio, vergelijkbaar met bijvoorbeeld La Rioja of Cantabrië. De manifestatie van gisteren wijst erop dat deze roep inmiddels breed gedragen wordt.
In juni diende de partij Unión del Pueblo Leonés een motie in om de Junta de Castilla y León te vragen de procedures te starten voor de vorming van een eigen autonome gemeenschap voor de ‘Regio León’. Het verzoek wordt gedaan op basis van artikel 2 van de Spaanse Grondwet, waarin het recht op autonomie van regio’s wordt erkend.
Demonstratie voor 18e autonome regio van Spanje
Bij de demonstratie waren volgens de politie circa 13.000 mensen aanwezig (andere schattingen spreken zelfs van 50.000). De organisatie was in handen van vakbonden en ondersteund door zo’n 60 maatschappelijke organisaties. De deelnemers droegen spandoeken met slogans als “Meer oplossingen, minder verhalen” en “Autonomie 18”, verwijzend naar de wens om de 18e autonome regio van Spanje te worden.
Waarom een ‘Lexit’?
De roep om afscheiding is voor de aanhangers van het idee in León geen puur politieke kwestie. Het heeft vooral te maken met sociaaleconomische factoren. León kampt met ernstige demografische problemen. De bevolking is de afgelopen decennia fors gekrompen: van ruim 520.000 inwoners in de jaren 90 naar minder dan 448.000 in 2024. Vooral de mijnregio’s in de provincie zijn zwaar getroffen door bevolkingsverlies en economische malaise.
Ook op economisch vlak gaat het niet goed met de regio. Alleen al in 2024 verloor León 144 actieve bedrijven. Dat is bijna de helft van alle bedrijfsafsluitingen binnen de autonome regio Castilla y León. Dit versterkt het gevoel dat de provincie door de huidige bestuurlijke indeling wordt benadeeld en onvoldoende economische kansen krijgt.
Politieke steun en verdeeldheid voor een ‘Lexit’
Hoewel de onafhankelijkheidsbeweging steeds meer sympathisanten trekt, is er geen unanimiteit binnen de politiek. De burgemeester van León, de socialist José Antonio Diez, presenteerde recent een juridisch rapport waarin de mogelijkheden voor een zelfstandig León zijn onderzocht. Hij stelde dat “de huidige gemeenschap gefaald heeft” en dat “León nooit een deel van Castilla heeft willen zijn”. Ook de links-nationalistische UPL (Unión del Pueblo Leonés) steunt het streven naar autonomie.
Tegelijkertijd zijn er tegenstanders. De conservatieve Partido Popular (PP) heeft zich uitgesproken tegen afscheiding en pleit voor een “nuttig leonisme” binnen de huidige bestuurlijke structuur.
Herhaalt de geschiedenis zich?
De protesten en het autonomiestreven doen denken aan eerdere demonstraties, zoals die van februari 2020. Toen gingen eveneens duizenden mensen de straat op met vergelijkbare eisen. Destijds leidde dat tot een politieke motie in de Provinciale Staten van León, waarin werd gepleit voor autonomie. Hoewel deze motie niet direct tot veranderingen leidde, blijft het onderwerp actueel en leeft het onder de bevolking.
Wat is mogelijk?
De vraag blijft of León daadwerkelijk ooit zelfstandig zal worden. De Spaanse grondwet biedt mogelijkheden voor nieuwe autonome regio’s, maar de weg naar afscheiding is lang en ligt politiek erg ingewikkeld. De tijd zal dus leren of Lexit een realiteit wordt.
Hoe is Castilla y León ontstaan?
De autonome regio Castilla y León werd in 1983 officieel gevormd door de samenvoeging van negen provincies: Ávila, Burgos, León, Palencia, Salamanca, Segovia, Soria, Valladolid en Zamora. Deze provincies behoorden historisch gezien tot de oude koninkrijken van León en Castilla.
Het Koninkrijk León ontstond rond het jaar 1000 en splitste zich in de 11e eeuw in de koninkrijken Castilla en Galicië. In 1143 scheidde Portugal zich eveneens af. Gedurende de middeleeuwen groeiden en veranderden deze koninkrijken, waarbij hun vorsten de titel van keizer verwierven. Uiteindelijk leidde de politieke en administratieve eenwording in de 20e eeuw tot de oprichting van de autonome gemeenschap Castilla y León, zoals we die vandaag kennen.