Else Beekman
Drie weken na de massale grensoversteek van eind juli blijft de situatie in Ceuta gespannen. Donderdagochtend vroeg startten de Guardia Civil en de Nationale Politie een grootschalige operatie om het geïmproviseerde migrantenkamp op het strand El Trampolín te ontruimen. Tegelijkertijd luiden verpleegkundigen de noodklok over de gezondheidszorg en epidemieën in de stad en werkt de regering aan de overplaatsing van 500 alleenreizende meisjes. Ondertussen waarschuwt de Guardia Civil voor mensensmokkelaars die migranten stiekem naar het Spaanse vasteland varen.
Ontruiming van strand El Trampolín
Donderdagochtend vroeg arriveerden agenten bij het strand El Trampolín. Daar leven naar schatting 4.000 mensen al weken in zelfgebouwde hutten. Het gaat om een van de meest problematische plekken in de stad, zowel op het gebied van gezondheid als veiligheid. Bewoners werden verzameld en geïnformeerd dat het om een humanitaire actie ging, geen uitzetting. Ze kunnen terecht in tijdelijke opvanglocaties in de stad. Daar heeft het ministerie van Inclusie, Sociale Zekerheid en Migratie plek gemaakt voor 1.800 mensen. De verhuizing gebeurt op vrijwillige basis. Na afloop van de operatie is het plan het strand grondig te reinigen en het water en zand te testen. Men verwacht niet dat dit meteen in orde is. Hulpdiensten kregen bovendien de opdracht het gebied af te zetten om te voorkomen dat er opnieuw een kamp ontstaat.
Verpleegkundigen spreken van “ongekende zorgcrisis”
Tegen de achtergrond van deze ontruiming klinken vanuit de zorgsector in Ceuta al langer alarmerende signalen. Verpleegkundigen behandelen dagelijks meer dan tweehonderd patiënten. Dat doen ze met een team dat zij zelf ontoereikend noemen, wat leidt tot dubbele diensten en structureel overwerk. Onder de voorkomende aandoeningen die zij melden: ruim tweehonderd gevallen van acute maag-darmklachten, twintig gevallen van schurft, eenentwintig van impetigo (krentenbaard) en vier van tuberculose, aandoeningen die volgens de beroepsvereniging van verpleegkundigen in Ceuta typisch zijn voor overbevolkte, onhygiënische omstandigheden.
Ook onder militairen die in Ceuta zijn ingezet, dook een schurftuitbraak op met 24 gevallen. Defensie benadrukt dat het om een aandoening gaat die vaker voorkomt in vochtige omstandigheden, en dat de uitbraak niet direct samenhangt met het werk van de militairen in de crisis.
Waarschuwing tegen stigmatisering van migranten
De Spaanse vereniging voor epidemiologie waarschuwde in dit verband nadrukkelijk tegen het stigmatiseren van migranten als ziekteverspreiders. Dat idee is niet alleen onjuist, maar ook gevaarlijk. Het gaat juist om de combinatie van overbevolking en gebrek aan schoon water en voedsel die dit sooort uitbraken veroorzaakt.
Een verpleegkundige legt uit in El Faro de Ceuta dat het ziektebeeld zich de afgelopen weken zich ontwikkelde eerst via vooral verwondingen. Vervolgens ging het om huidinfecties en schurft en inmiddels komen ook steeds meer luchtwegklachten voor. Ook chronische aandoeningen zoals diabetes en astma verergeren. Het opsporen en opvolgen van patiënten is bovendien lastig omdat veel mensen verspreid over de stad leven en wisselende personalia opgeven uit angst voor de autoriteiten.
De voorzitter van de landelijke beroepsorganisatie voor verpleegkundigen ziet graag één centrale coördinatie voor de zorg in Ceuta en verzoekt om voldoende middelen om de situatie het hoofd te bieden. Ook minister van Volksgezondheid Mónica García erkende na een bezoek aan de stad afgelopen weekend dat het systeem onder druk staat. Ze weersprak dat er sprake is van een volledige ineenstorting en riep ook op om migranten niet als ziekteverspreiders te bestempelen. Volgens cijfers van het ministerie kregen in de eerste vijftien dagen van de crisis 5.800 migranten medische hulp, waarvan 2.300 in het ziekenhuis.
Plan voor overplaatsing van 500 minderjarige meisjes
Naast de acute zorgsituatie werkt de Spaanse regering aan een plan om minstens 500 alleenreizende minderjarige meisjes vanuit Ceuta naar het Spaanse vasteland over te brengen. Het ministerie van Jeugd en Kinderbescherming zoekt naar manieren om deze meisjes, van wie velen sinds de massale instroom van 30 en 31 juli zonder familie in de stad verblijven, elders onder te brengen. Ze wil dat eventueel via kinderbeschermingsorganisaties doen zonder dat de formele voogdij meteen naar een andere regio overgaat.
Het stadsbestuur van Ceuta noemt dit een “buitengewone maatregel” en accepteert het plan. Wel benadrukt het dat de eigenlijke oplossing ligt in de terugkeer van alle mensen die eind juli illegaal binnenkwamen, inclusief minderjarigen. De oppositiepartij PP stelt juist dat het belang van het kind het best gediend is door terugkeer naar de eigen familie. De partij wijst erop dat zowel Marokko als de Europese Commissie al om terugkeer van deze groep heeft gevraagd.
Unicef waarschuwt intussen dat honderden kinderen nog altijd alleen en in onveilige, onhygiënische omstandigheden door de stad zwerven, zonder de basisbehoeften aan eten en medische zorg, en dringt aan op snellere identificatie.
Mensensmokkelaars als migrantentaxi naar het vasteland
Tot slot meldt de politievakbond AUGC dat criminele netwerken de chaos aangrijpen om migranten rechtstreeks per boot naar het Spaanse vasteland te smokkelen, in plaats van via de gebruikelijke controles in de stad. Afgelopen maandag onderschepte de Guardia Civil bij Ceuta een pleziervaartuig met zeven migranten en twee vermoedelijke smokkelaars aan boord, op weg naar het vasteland.
De vakbond looft de alertheid van de betrokken agenten, maar dringt bij minister Grande-Marlaska ook aan op meer capaciteit. De dienst heeft extra mankracht en meer maritieme, landelijke en luchtcapaciteit nodig voor de grenscontrole, en erkenning van het werk in Ceuta als risicovol beroep. Eerder deze week meldde de AUGC ook dat er nog altijd mensen zwemmend de grens oversteken en dat er dringend versterking nodig is.
Een crisis die op meerdere fronten tegelijk speelt
Drie weken na de massale instroom blijkt de crisis in Ceuta zich dus tegelijk op meerdere vlakken af te spelen: de fysieke ontruiming van geïmproviseerde kampen, een overbelast zorgsysteem, de zoektocht naar een oplossing voor kwetsbare minderjarigen, en pogingen van criminele netwerken om van de chaos te profiteren. Van een snelle, volledige normalisering, zoals de regering begin augustus nog suggereerde, lijkt vooralsnog geen sprake.