Judith Goeree
In de vroege ochtend ligt het strand van het Andalusische Matalascañas er stil bij. Maar waar normaal voetsporen en schelpen het zand tekenen, liggen nu honderden blauwe en witte jerrycans. Achteloos achtergelaten door drugssmokkelaars, drijven ze aan land en laten hun sporen na in het kwetsbare ecosysteem van Nationaal Park Doñana. Milieuactivisten maken zich zorgen: het illegale verkeer op zee bedreigt niet alleen de rechtsstaat, maar ook de natuur.
Stil bewijs van een stille route
Over een lengte van enkele kilometers liggen plastic jerrycans, sommige nog met resten brandstof, verspreid langs de kustlijn. Ze zijn herkenbare hulpmiddelen van snelle boten die drugs vanuit Noord-Afrika naar Spanje brengen. Vaak wordt de lege container na gebruik overboord gegooid, waarna wind en stroming ze richting het vasteland drijven.
Voor activisten zoals Enrique Herrero, ook wel bekend als Quique Bolsitas, is dit geen verrassing. Hij volgt de vervuiling van Doñana al jaren en noemt de situatie nu “zorgwekkender dan ooit”. Ook plastic flessen, blikjes en resten van netten maken deel uit van het drijvende afval dat steeds vaker aanspoelt.
Kwetsbaar gebied onder druk
Het Nationaal Park Doñana is een van de natuurgebieden met de grootste biodiversiteit van Europa en staat op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Het is een belangrijk leefgebied voor onder meer de Iberische lynx en vormt een tussenstop voor talloze trekvogels. De aanhoudende vervuiling vormt een directe bedreiging voor dit ecosysteem. Biologen waarschuwen dat chemicaliën uit lekkende brandstofjerrycans het bodemleven aantasten en dieren misleid kunnen worden door het afval.
De plekken waar de jerrycans aanspoelen zijn vaak moeilijk bereikbaar. Dat maakt grootschalige opruimacties lastig. Bovendien ontbreekt het aan een eenduidige aanpak: parkbeheerders luiden de noodklok, maar concrete maatregelen blijven vooralsnog uit.
Overheid zwijgt, activisten spreken
Recent waarschuwde Lucas Lavilla, provinciaal secretaris van de Vereniging van Guardia Civil-agenten in Huelva, dat Doñana is uitgegroeid tot een van de belangrijkste toegangspunten voor drugstransporten naar het Iberisch schiereiland. Volgens hem is het “het grootste natuurpark van Europa zonder fysieke bewaking”. De combinatie van afgelegen kustlijnen en gebrek aan toezicht maakt het gebied aantrekkelijk voor smokkelaars.
Ondanks oproepen van milieuorganisaties en lokale bewoners is er tot nu toe geen grootschalige schoonmaakactie op touw gezet. De regionale en nationale overheden reageren traag of helemaal niet. Intussen delen burgers en activisten massaal beelden van de vervuiling op sociale media.
Dit bericht op Instagram bekijken
Voor veel waarnemers is het symptoom van een groter probleem. De strijd tegen drugssmokkel lijkt zich vooral op zee en in de havens af te spelen, terwijl de ecologische gevolgen aan land nauwelijks aandacht krijgen. En zo worden de stranden van Doñana ongewild het stille decor van een illegale industrie.
Nieuwe bedreiging: verzilting door herclassificatie
Terwijl Doñana steeds vaker te maken krijgt met de zichtbare sporen van drugssmokkel, dreigt op beleidsniveau een minder zichtbare maar minstens zo ingrijpende bedreiging. De Spaanse regering wil grote delen van het natuurpark herclassificeren van zoet- naar zoutwatermoeras. Volgens ruim 270 wetenschappers ondermijnt dat besluit de ecologische basis van het park en opent het de deur naar versoepeld waterbeheer.
Hoewel het ministerie spreekt van een juridisch-technische stap op basis van de Kustwet, vrezen critici dat het in de praktijk leidt tot meer verzilting, minder bescherming en verlies van habitats. Eenmaal geclassificeerd als zoutwatergebied, gelden andere regels, waardoor ingrepen zoals infrastructuur of aanpassing van waterstromen makkelijker worden. Naar schatting zou twee derde van de huidige moerassen hun status als zoetwatergebied verliezen. Daarmee komt niet alleen de unieke biodiversiteit van Doñana in gevaar, maar ook de rol van het park als cruciale schakel in de trekroute van miljoenen vogels.
Belang van politieke en maatschappelijke aandacht
De combinatie van ecologische druk door vervuiling en de dreiging van verzilting toont aan hoe kwetsbaar Doñana is voor zowel illegale activiteiten als beleidskeuzes. Wetenschappers, activisten en lokale gemeenschappen trekken aan de bel, maar de reactie van de overheid blijft vooralsnog beperkt. Zonder daadkrachtig optreden riskeren Spanje en Europa het verlies van een van hun meest waardevolle natuurgebieden. Of het nu gaat om aangespoelde jerrycans of administratieve herclassificaties: Doñana verdient beter dan verwaarlozing.
Dit zijn de 48 Spaanse stranden met een Zwarte Vlag vanwege vervuiling