Else Beekman
Voor het eerst heeft de Spaanse koning Felipe VI openlijk erkend dat er tijdens de kolonisatie van Mexico en andere delen van Amerika sprake was van veel misbruik. Met die woorden komt het debat over de omgang met het koloniale verleden van Spanje in Mexico opnieuw in beweging. Toch bleef een formele verontschuldiging uit, en juist dat is voor Mexico hét pijnpunt.
In het kort
- Felipe VI erkent voor het eerst misbruik in Mexico tijdens de kolonisatie.
- Toch biedt hij geen excuses aan.
- Mexico noemt zijn woorden een stap, maar niet genoeg.
- Het debat tussen Spanje en Mexico blijft daarmee gevoelig.
Felipe VI deed zijn uitspraken terwijl hij de tentoonstelling La mitad del mundo. La mujer en el México indígena in het Nationaal Archeologisch Museum in Madrid bezocht. In gesprek met de Mexicaanse ambassadeur zei hij dat er tijdens de Spaanse verovering van Amerika sprake was van “veel misbruik”.
Daar bleef het niet bij. De koning sprak ook over “ethische en morele controversies” rond de manier waarop de Spaanse macht werd uitgeoefend over inheemse bevolkingen. Volgens Felipe VI is die periode, bekeken met de normen en waarden van nu, niet iets om trots op te zijn.
Tegelijk riep hij op om het verleden te bekijken in zijn historische context. Daarbij waarschuwde hij voor “excessief moreel presentisme”. Volgens de koning moet de geschiedenis worden benaderd met een objectieve en rigoureuze analyse.
Geen officiële excuses van Spanje
Hoewel de toon van Felipe VI ongewoon kritisch was, ziet de Spaanse pers zijn woorden niet als een officiële verontschuldiging namens de Kroon of de Spaanse staat. Dat verschil is belangrijk in het debat over erkenning, verantwoordelijkheid en mogelijke excuses. Ook nam de koning geen institutionele verantwoordelijkheid op zich. Opvallend is bovendien dat hij het woord “perdón”, Spaans voor vergiffenis of excuses, bewust vermeed.
Daarmee blijft Spanje in feite op dezelfde lijn als in 2019. Toen vroeg de toenmalige Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador in een brief expliciet om excuses van de Spaanse koning. Op dat verzoek ging het Spaanse koningshuis destijds niet in.
Mexico ziet gebaar, maar niet genoeg
De huidige Mexicaanse president Claudia Sheinbaum noemde de uitspraken van Felipe VI wel een gebaar van toenadering. Volgens haar is het belangrijk dat de koning nu erkent dat er excessen en uitroeiing hebben plaatsgevonden tijdens de Spaanse verovering. Tegelijkertijd maakte Sheinbaum duidelijk dat dit voor haar regering niet voldoende is. Mexico wacht nog altijd op een formele verontschuldiging van Spanje voor de misdaden en onrechtvaardigheden die zijn begaan tegen de inheemse bevolking.
Daarmee zet Sheinbaum het beleid voort van López Obrador. Die vroeg in 2019 niet alleen de Spaanse koning, maar ook paus Franciscus om zich publiekelijk te verontschuldigen voor de “moordpartijen”, “wreedheden uit het verleden” en andere schendingen die men anno nu als mensenrechtenschendingen ziet.
Spanningen tussen Madrid en Mexico-Stad
De discussie over erkenning van het koloniale verleden speelt al jaren en heeft de diplomatieke relatie tussen beide landen zichtbaar beïnvloed. De verhoudingen verslechterden verder toen Sheinbaum de Spaanse koning niet uitnodigde voor haar inauguratie in oktober 2024. Spanje reageerde daar toen scherp op door geen enkele officiële vertegenwoordiger naar de plechtigheid te sturen. Dat werd gezien als een duidelijk diplomatiek signaal.
De recente woorden van Felipe VI sluiten wel aan bij eerdere uitspraken van de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, José Manuel Albares. Ook hij erkende al dat de gedeelde geschiedenis van Spanje en Mexico is getekend door pijn en onrecht tegenover inheemse volkeren.