Elize van Loon
De Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk sloten in juni na vier jaar onderhandelen een uitgebreid akkoord over Gibraltar. Het verdrag regelt de relatie na Brexit en telt meer dan 1.000 pagina’s, met honderden artikelen en tientallen bijlagen. Doel is om een zone van gedeelde welvaart te creëren tussen de Britse kolonie en het gebied rond Gibraltar (Campo de Gibraltar). Op 26 februari is het akkoord gepubliceerd.
Het akkoord moet zorgen voor soepelere grensovergangen, minder wachttijd, meer handel en betere luchtverbindingen. De politieke discussie over de toekomst van Gibraltar blijft bestaan; het akkoord verandert niets aan de kwestie van de soevereiniteit. Spanje en het Verenigd Koninkrijk blijven vasthouden aan hun eigen standpunt over Gibraltar. Het Verenigd Koninkrijk beschouwt Gibraltar op basis van het Verdrag van Utrecht en het recht op zelfbeschikking als Brits grondgebied, terwijl Spanje het gebied als historisch Spaans beschouwt en de overdracht betwist. De Europese Unie zelf heeft geen soevereiniteitsclaim maar erkent dat het geschil bestaat.
Grenshek verdwijnt
Het fysieke grenshek tussen Gibraltar en Spanje gaat weg. De vaste controlepost aan de landgrens bij La Línea verdwijnt. Inwoners en grenswerkers kunnen zich daardoor eenvoudiger tussen beide gebieden bewegen.
Dubbele controle in haven en luchthaven
De grenscontroles vinden plaats in de haven en op de luchthaven van Gibraltar. Daar geldt een systeem met twee controles. Eerst controle door de autoriteiten van Gibraltar en daarna controle door de Spaanse politie volgens de regels van het Schengengebied. Gibraltar wordt geen officieel onderdeel van Schengen, maar past bij binnenkomst wel de Schengenregels toe.
Gezamenlijk gebruik van de luchthaven
Spanje en het Verenigd Koninkrijk richten samen een organisatie op voor het burgerlijke deel van de luchthaven van Gibraltar. Die organisatie krijgt haar zetel in een ander EU-land dan Spanje. De luchthaven mag vluchten ontvangen uit het Verenigd Koninkrijk en uit EU-landen die daarvoor toestemming geven. Dat moet de bereikbaarheid en economische ontwikkeling van de regio versterken. De Britse militaire basis op de luchthaven valt buiten het akkoord. Militair personeel hoeft geen volledige Schengencontrole te doorlopen, maar krijgt geen extra verblijfsrechten in de Europese Unie.
Douane-unie en goederenverkeer
Gibraltar treedt toe tot een douaneregeling met de Europese Unie. Goederen kunnen daardoor zonder aparte grensformaliteiten tussen Gibraltar en Spanje bewegen. Douanecontroles vinden plaats in aangewezen Spaanse havens en controlepunten, zoals Algeciras, La Línea en Sagunto. Partijen kunnen extra locaties aanwijzen als dat nodig is.
Nieuwe belastingen en maatregelen tegen prijsverschillen
Gibraltar voert een indirecte belasting in die lijkt op btw. Het tarief start rond 15 procent en stijgt binnen enkele jaren naar 17 procent. Daarnaast komt er een aparte belasting op tabaksproducten om grote prijsverschillen en smokkel tegen te gaan. Een gezamenlijk overlegorgaan volgt de ontwikkeling van belastingen en prijzen. Als er grote verstoringen van de markt ontstaan mag Spanje een beschermingsmaatregel nemen en tijdelijk het Europese btw-systeem toepassen op bepaalde goederen.
Gelijke rechten voor grensarbeiders
Duizenden mensen steken dagelijks de grens over om te werken. Het akkoord geeft deze grensarbeiders dezelfde arbeids- en sociale rechten als andere werknemers in de regio. Zij houden toegang tot sociale zekerheid, arbeidsbescherming en gelijke behandeling.
Status en invoering
De parlementen van de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk moeten het akkoord nog goedkeuren. Het kan voorlopig ingaan zodra beide partijen de praktische voorbereidingen hebben afgerond, zoals de inrichting van nieuwe controlepunten en administratieve systemen. Daarna kan het verdrag definitief in werking treden.