Else Beekman
Supermarkten bepalen niet alleen wat er in de schappen ligt, maar ook wat er wordt geproduceerd en hoe. Daarmee hebben ze veel invloed op de klimaatafdruk van ons eten. Een nieuw Europees onderzoek laat zien dat Lidl en Carrefour in Spanje inmiddels concrete plannen en doelen hebben om die impact te verkleinen. Marktleider Mercadona belooft wel klimaatneutraliteit in 2050, maar werkt dat nog nauwelijks uit in meetbare stappen voor de komende jaren.
Het grootste probleem ligt in de keten
De conclusie komt uit Superlist Environment Europe 2026 van de Questionmark Foundation. Het rapport vergelijkt 27 grote supermarktketens in Europa op hun klimaatbeleid en de resultaten die ze daarover openbaar maken.
Opmerkelijk is dat volgens de onderzoekers ongeveer 90 procent van de uitstoot van supermarkten niet uit hun winkels of de elektriciteit die ze gebruiken komt, maar uit de producten die ze verkopen. Vooral dierlijke producten wegen zwaar, omdat de productie van vlees en zuivel veel broeikasgassen veroorzaakt. Het gaat dan om de zogeheten ‘scope 3’-uitstoot: indirecte uitstoot in de toeleveringsketen.
Dat maakt het volgens de onderzoekers ingewikkeld én urgent. Wie echt wil verminderen, moet dus niet alleen inzetten op zuinigere winkels of schonere logistiek, maar ook op inkoop, assortiment en samenwerking met leveranciers.
Europa zet kleine stappen, maar een echte daling blijft uit
Op Europees niveau is de voortgang wisselend. In het rapport staat dat slechts een klein deel van de onderzochte ketens al een gedetailleerd en meetbaar klimaatplan heeft gepubliceerd voor de korte termijn. Carrefour en Lidl horen bij die kopgroep.
Tegelijk is het brede beeld minder rooskleurig. Meerdere ketens zagen hun totale uitstoot juist stijgen sinds ze zijn begonnen met rapporteren. En als de uitstoot wél daalt, blijft vaak onduidelijk door welke maatregelen die daling precies werd veroorzaakt. De sector laat volgens de onderzoekers nog geen overtuigende, structurele daling zien.
Spanje: Lidl en Carrefour transparanter dan Mercadona
Voor Spanje springt vooral het verschil tussen de ketens in het oog.
- Lidl Spanje en Carrefour Spanje publiceren volgens het rapport concretere routekaarten met kortetermijndoelen en maatregelen, ook voor de indirecte uitstoot die samenhangt met het eten dat ze verkopen.
- Mercadona staat juist in de groep achterblijvers. Het bedrijf noemt de ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn, maar laat volgens de onderzoekers nog geen duidelijke tussendoelen en geen uitgewerkt actieplan zien, vooral niet voor scope 3, indirecte uitstoot in de toeleveringsketen. Ook ontbreekt een gedetailleerde uitsplitsing van uitstootcategorieën, waardoor het moeilijker wordt om te volgen waar de grootste winst te halen valt.
De ‘eiwitshift’ als sleutel
Een van de meest concrete knoppen waar supermarkten aan kunnen draaien, is wat er in het mandje van de consument terechtkomt. Het rapport benadrukt dat een verschuiving richting meer plantaardige eiwitten, en minder dierlijke, veel kan schelen in de totale klimaatimpact.
Hier lopen de ketens in Spanje ook uiteen:
- Lidl rapporteert als enige van de grote spelers relatief gedetailleerd over de verdeling tussen dierlijke en plantaardige eiwitten en koppelt daar doelen aan.
- Carrefour noemt de overgang naar meer plantaardig in de strategie en schat in dat dit uitstoot kan verminderen, maar publiceert volgens het rapport nog niet altijd duidelijk wat het uitgangspunt is.
- Mercadona benoemt deze verschuiving niet expliciet in het klimaatbeleid, ook al verkoopt de keten wel plantaardige producten.
Opvallend detail: volgens het rapport melden alle drie de ketens sinds het begin van hun rapportage een toename van uitstoot. Dat betekent niet automatisch dat er niets gebeurt, maar het laat wel zien hoe moeilijk het is om de trend om te buigen. Helemaal wanneer de onderliggende cijfers en keuzes niet volledig zichtbaar zijn.
Leveranciers ondersteunen: veel woorden, weinig geld
Een tweede punt waarop het rapport kritisch is: de steun aan leveranciers. Veel supermarkten geven wel trainingen, richtlijnen of informatie. Maar directe financiële steun om boeren en producenten te helpen bij investeringen die uitstoot verlagen, ontbreekt in Spanje bij de grote ketens.
Volgens de onderzoekers is dat een gemiste kans. Als de kosten van verduurzaming vooral bij producenten terechtkomen, is het moeilijk om snel grote stappen te zetten.
Wat merkt de consument hiervan?
Wie in Spanje woont of er tijdens vakanties of overwinteren regelmatig boodschappen doet, kan deze inzet van supermarkten op de volgende manieren aan den lijve gaan ondervinden. Denk aan:
- een groter en aantrekkelijker aanbod aan plantaardige producten,
- andere promoties (bijvoorbeeld vaker groente/peulvruchten in de aanbieding),
- meer informatie over herkomst en impact van producten,
- veranderingen in het assortiment vlees en zuivel.
Welke supermarkt daarin het snelst beweegt, verschilt dus behoorlijk, en zal ook afhangen van verschuivingen in beleid én consumentenvraag.