Judith Goeree
De twee enige inheemse soorten landschildpadden in Spanje worden ernstig bedreigd in hun voortbestaan. Zowel de mediterrane landschildpad als de Moorse landschildpad staan, ondanks hun beschermde status en ecologische waarde, onder zware druk door menselijke activiteit, klimaatverandering en roofdieren. Hun voortbestaan hangt af van intensieve herintroductieprojecten en het behoud van hun natuurlijke leefgebied.
Beperkt leefgebied in Spanje
De mediterrane landschildpad (Testudo hermanni) komt van nature alleen voor in een klein deel van Catalonië, met name in de Sierra de l’Albera, nabij de grens met Frankrijk. Dankzij herintroductieprojecten leeft deze soort nu ook in andere natuurgebieden in Catalonië, zoals het Garraf-massief, de Sierra de Montsant, het natuurgebied rond de rivier de Gaià en het Delta del Ebro-gebied. Ook op de Balearen zijn nog enkele populaties.
De Moorse landschildpad (Testudo graeca)heeft haar verspreidingsgebied vooral in het zuidoosten van Spanje, waaronder delen van Murcia, het noorden van Almería en het nationale park Doñana in Andalusië en mogelijk op Mallorca.
Bedreigingen uit verschillende hoeken
Beide soorten landschildpadden worden bedreigd door een combinatie van factoren. Een van de grootste problemen is het verlies van leefgebied. De bouw van infrastructuur, landbouwuitbreiding en urbanisatie zorgen ervoor dat geschikte habitats versnipperen of verdwijnen. Hierdoor raken populaties geïsoleerd en neemt de genetische diversiteit af.
Daarnaast vormt de illegale handel een groot probleem. Veel mensen houden de schildpadden als huisdier, wat bijdraagt aan het verdwijnen van wilde populaties. In opvangcentra in Catalonië worden jaarlijks meer dan 3.000 mediterrane landschildpadden opgevangen uit particuliere bezit.
Ook roofdieren vormen een bedreiging. Met name de opmars van het wilde zwijn, dat eieren en jonge schildpadden opgraaft en opeet, zorgt voor hoge sterfte. Andere roofdieren zoals vossen, bunzingen en kraaien dragen daar ook aan bij. Tot slot beïnvloedt klimaatverandering de overlevingskansen van de schildpadden. Langere droogteperiodes kunnen leiden tot het uitdrogen van eieren en het overlijden van jonge dieren.
Schildpad legt 6.000 km af van Caribisch gebied naar haven van Vigo
Kenmerken van de twee soorten
De mediterrane landschildpad heeft een geel schild met donkere vlekken en een duidelijk gespleten plaat boven de staart. Volwassen exemplaren meten tussen de 13 en 20 centimeter. Ze worden vaak ouder dan 50 jaar en bereiken de voortplantingsleeftijd rond de 8 tot 10 jaar.
De Moorse landschildpad is over het algemeen iets donkerder van kleur en mist het gespleten staartschild. Deze soort komt in Spanje in nog beperktere gebieden voor dan de mediterrane soort en is nog kwetsbaarder voor uitsterven.
Beide soorten graven in het voorjaar nestjes in zonnige, open plekken. Ze leggen meestal drie tot vier eieren per keer. Opvallend is dat de temperatuur tijdens de incubatie het geslacht van de jongen bepaalt: bij hogere temperaturen ontstaan vooral vrouwtjes, bij lagere temperaturen vooral mannetjes.
Herstelprojecten bieden hoop
In verschillende regio’s worden herstelprojecten uitgevoerd. Rond de rivier de Gaià in Catalonië werkt men aan het opbouwen van een levensvatbare populatie mediterrane landschildpadden. Onder begeleiding van ecologen van het Centre de Recerca Ecològica i Aplicacions Forestals (CREAF) worden dieren uitgezet in geschikte habitats.
Deze projecten richten zich niet alleen op het uitzetten van schildpadden, maar ook op habitatverbetering: het verwijderen van obstakels, aanleggen van beschutte plekken en herstel van voedselrijke vegetatie.
Wettelijke bescherming
Beide soorten zijn opgenomen in internationale verdragen zoals de Conventie van Bern en CITES, die de handel in bedreigde wilde dier- en plantensoorten reguleren. Het is verboden om deze schildpadden uit het wild te halen of zonder vergunning te verhandelen.
Zeldzaam en zorgwekkend: gigantische zeeschildpad duikt op bij Tenerife