Judith Goeree
De luchtkwaliteit in Spaanse steden is de afgelopen jaren merkbaar verbeterd, maar blijft ver verwijderd van de strengere stikstofdioxidelimiet die de Europese Unie in 2030 wil invoeren. Dat blijkt uit voorlopige meetgegevens van de landelijke koepel van Spaanse milieugroepen Ecologistas en Acción in twintig middelgrote en grote steden.
Daling NO₂-concentraties, maar nog niet genoeg
Hoewel de vervuiling door stikstofdioxide (NO₂) daalt, vooral dankzij schonere auto’s en minder dieselverbruik, blijven de waarden in 2025 vrijwel overal boven de toekomstige grens van 20 microgram per kubieke meter (μg/m³). Deze grens is vastgesteld in de herziene EU-richtlijn en is gebaseerd op aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), die zelfs een streefwaarde van 10 μg/m³ aanhoudt.
De huidige grens in Spanje bedraagt nog 40 μg/m³. Madrid bleef daar in 2025 voor het vierde jaar onder, maar kwam nog steeds uit op 32 μg/m³. In Málaga (31) en Granada (30) lagen de concentraties nauwelijks lager. Ook Barcelona en Murcia zaten met 29 μg/m³ ruim boven de toekomstige norm.
Hoe kom je aan een milieusticker voor je autovakantie door Spanje?
‘Actie vóór 2030 is beter’
Volgens Miguel Ángel Ceballos, luchtkwaliteitsspecialist van Ecologistas en Acción, is wachten tot 2030 onverstandig. “Hoe eerder we de norm halen, hoe beter, want NO₂ veroorzaakt jaarlijks duizenden vroegtijdige sterfgevallen in Spanje,” zegt hij.
De milieugroep benadrukt dat in 2025 álle onderzochte steden de nieuwe grenswaarde overschreden. Slechts enkele meetstations, in onder meer Valladolid en Santa Cruz de Tenerife, kwamen met 20 μg/m³ net in de buurt van het vereiste niveau.
Kritiek op meetstations en beleid
Volgens Ecologistas en Acción zijn de verschillen tussen steden met vergelijkbare omvang deels te verklaren door de gebrekkige plaatsing van meetstations. Veel van deze stations zouden niet in de meest vervuilde zones staan, zoals de nieuwe EU-regelgeving vereist. De organisatie roept het ministerie van Ecologische Transitie op om de locaties van de meetpunten te herzien.
Daarnaast is er kritiek op het luchtkwaliteitsbeleid van de Spaanse steden. Sinds 2023 zijn gemeenten met meer dan 50.000 inwoners verplicht om lage-emissiezones in te voeren. In de praktijk blijken veel steden hier nog niet aan te voldoen. “De meeste zones zijn nog niet goedgekeurd of ineffectief,” aldus de organisatie.
Vooruitgang reëel, doel nog ver weg
De vervuiling door stikstofdioxide is de afgelopen jaren aantoonbaar gedaald. Die vooruitgang is vooral te danken aan de verschuiving van diesel naar benzine en elektrische auto’s. Toch blijkt uit de metingen dat de snelheid van verbetering onvoldoende is om zonder aanvullende maatregelen de EU-doelstelling voor 2030 te halen.
Volgens Ecologistas en Acción is een combinatie nodig van structurele verkeersbeperkingen, betere luchtmeetstrategieën en strengere controle op stedelijk milieubeleid.
Europa kijkt mee
De nieuwe EU-richtlijn voor luchtkwaliteit maakt onderdeel uit van de bredere Europese Green Deal, waarmee de EU in 2050 klimaatneutraal wil zijn. Spanje steunt de aangescherpte normen, maar staat tegelijk voor de uitdaging om die tijdig en effectief te implementeren.
Eerdere ervaringen tonen aan dat dit niet vanzelf gaat. Zo kreeg Spanje in 2015 een officiële waarschuwing van de Europese Commissie wegens aanhoudende overschrijding van NO₂-normen in onder meer Madrid en Barcelona. In 2018 volgde een formele inbreukprocedure. Pas toen het risico op een boete reëel werd, voerden steden als Madrid lage-emissiezones in – niet zonder politieke weerstand en juridische vertraging.
De komende jaren zullen cruciaal zijn om te bepalen of het huidige beleid voldoende is om de Europese doelstellingen voor 2030 te halen, of dat Brussel opnieuw moet ingrijpen.
Sánchez: “Historische fout van Europa” bij autobeleid