Else Beekman
Het paddenstoelenseizoen in Spanje is begonnen. En hoe! De combinatie van flinke regen aan het begin van de herfst, gevolgd door rustiger weer zorgt in veel bossen voor een ware explosie van paddenstoelen. Liefhebbers trekken dit lange weekend van 9 tot 12 oktober massaal de natuur in, op zoek naar níscalos, eekhoorntjesbrood en cantharellen.
De variatie aan paddenstoelen in Spanje is groot. Sommige zijn stevig en vol van smaak, bijvoorbeeld de boletus. Andere vallen op door hun kleur, zoals de oranje dennenmelkzwam (Lactarius deliciosus). De gele hanenkam of cantharel (Cantharellus cibarius) ruikt heerlijk en is geliefd in de keuken. Donkere soorten, zoals de hoorn-van-overvloed of doodstrompet (Craterellus cornucopioides), verstoppen zich tussen bladeren en hebben een krachtige smaak. Je kunt ook crèmekleurige exemplaren vinden bij distels, of kleine paddenstoelen die in cirkels groeien op grasvelden. En wie goed kijkt, herkent misschien de grote hoed van een grote parasolzwam (Macrolepiota procera).
Doorgewinterde zoekers en natuurlijk de locals hebben zo hun geheime plekjes waar ze altijd naar terug keren. Gelukkig zijn er voor de niet-kenners nog genoeg bekende gebieden waar je een mooie dag kunt hebben, én een mandje kunt vullen.
Regio Valencia: van Morella tot de Sierra Calderona
In de provincie Castellón zijn Morella en de streek Els Ports de grote trekpleisters voor paddenstoelenzoekers. Met name in de dennenbossen in de bergen groeien rebollones, zoals de níscalo (Lactarius deliciosus – edelreizker) hier heet. Ook El Toro en Barracas, in het Alto Palancia op de grens met Teruel, zijn populair. Daar verschijnen de rebollones vaak al direct na de eerste herfstregen.
In Valencia moet je vooral het binnenland in. De vochtigheid van de rivier door kloven van het Rincón de Ademuz, tussen Teruel en Cuenca, bieden ideale omstandigheden voor de groei van paddenstoelen. Dichter bij de stad is de Sierra Calderona een goede bestemming na een paar regenachtige dagen. Ook de Serra Grossa en de Benicadell in La Vall d’Albaida zijn goede plekken.
Het bergachtige binnenland van Alicante
Alicante is over het algemeen droger, maar in het bergachtige binnenland vormen een aantal plekken goede voedingsbodems voor paddenstoelen, ook dankzij de hoogte. Zo kent het natuurpark Sierra de Mariola tal van vochtige delen. Of zoek naar paddenstoelen in de gemengde eikenbossen in het natuurpark Font Roja bij Alcoy. Rond de hooggelegen Sierra de Aitana brengt de kou in de dennenbossen de paddenstoelen op gang. Verder houden de Vall de Guadalest en de Sierra del Maigmó het vocht van mist en late regen goed vast.
Andalusië: Cazorla als hotspot
In Andalusië zijn de Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas in de provincie Jaén het belangrijkste gebied voor paddenstoelenplukkers. Zo ver naar het zuiden compenseert de hoogte van de bergen de warmere temperaturen. Bijkomend voordeel is dat dit gebied prachtig is voor een bezoek in de herst als de boomkruinen hun herfstjas aantrekken.
Ook de Sierra Nevada is in de herfst een bekende plek voor edelreizkers. Maar die dienen wel gezocht te worden in de dennenbossen op de lagere hellingen. Daar, buiten de grenzen van het nationale park, mag je zonder vergunning tot 5 kilo per persoon per dag plukken, alleen voor eigen gebruik. De Guadia Civil controleert wel streng en nam ooit tijdens één lang weekend ruim 600 kilo illegaal geplukte edelreizkers in beslag.
Het noorden en het binnenland
Verder van de bekende kusten vandaan, ligt in Soria de echte paddenstoelenhoofdstad van Spanje. Navaleno en de streek Pinares trekken mensen vanwege de veel aanwezige eekhoorntjesbrood en níscalos. Hier heb je wel een vergunning nodig, de Permiso Micológico de Montes de Soria. Voor bezoekers van buiten kost een recreatieve vergunning voor twee dagen ongeveer 10 euro. Die vergunning koop je online via micocyl.es, in de Micocyl-app of bij een uitgiftepunt in de regio. De vergunning is persoonlijk, dus neem je identiteitsbewijs mee het bos in.
Ook de Pyreneeën in Huesca, de streek El Berguedà in Catalonië, het Irati-woud in Navarra en de bossen van Galicië en Asturië zijn bekende gebieden. Dichter bij Madrid is de noordkant van de Sierra de Guadarrama een goede keus. In Cuenca zijn de dennenbossen rond de bron van de Júcar en de Cuervo beroemd.
Let op de regels
Elke autonome regio heeft regels voor het plukken van paddenstoelen, maar ook gemeenten en natuurparken kunnen hun eigen regels hebben. Controleer daarom altijd de website van het milieudepartement van de regio waar je bent, of vraag het na bij het betreffende gemeentehuis of bezoekerscentrum van het natuurpark. Zoeken op ‘recolección de setas’ met de naam van de regio levert meestal snel de juiste pagina op.
In de regio Valencia mag je zonder vergunning en voor eigen gebruik tot 6 kilo per persoon per dag plukken. Voor meer of voor de verkoop heb je een vergunning nodig. Sommige gemeenten hebben bovendien eigen regels. In Bicorp betaal je bijvoorbeeld tussen de 3 en 20 euro per dag of per seizoen.
Andere regio’s zijn strenger. In Castilla y León is altijd een vergunning nodig, ook in bossen zonder speciale regeling. Galicië staat zonder speciale toestemming maar 2 kilo per persoon per dag toe. Wie de regels overtreedt, riskeert een boete die in ernstige gevallen flink kan oplopen.
Eet alleen wat je zeker kent
In Spanje groeien veel giftige paddenstoelen en sommige lijken sterk op eetbare soorten. Ongeveer 90 procent van de sterfgevallen door paddenstoelvergiftiging komt door één soort giftige stof, die onder meer in de groene knolamaniet zit. Volgens het Spaanse toxicologie-instituut gaat het bij vergiftigingen meestal om volwassenen die in het weekend, in de herfst, samen paddenstoelen eten die ze met eetbare soorten verwarden.
Er bestaat geen eenvoudige test om giftige van eetbare paddenstoelen te onderscheiden. Bij twijfel, niet eten! Mycologische verenigingen in heel Spanje helpen bij het determineren. Heb je na het eten klachten of twijfel? Bel dan 112 of het Instituto Nacional de Toxicología op 91 562 04 20. Neem als het kan een rauwe paddenstoel mee naar de spoedeisende hulp.
Vertrouw ook niet op een app. Er zijn apps die een paddenstoel op basis van een foto herkennen, maar uit onderzoek blijkt dat zelfs de beste het in ongeveer de helft van de gevallen mis heeft. Zo’n app is leuk om te leren, maar laat de beslissing of je iets eet altijd over aan een kenner.
Goed voorbereid op pad
Kleed je in laagjes, want in de bergen kan de temperatuur snel omslaan. Kijk voordat je vertrekt nog even naar de waarschuwingen in jouw gebied van de Spaanse weerdienst Aemet. Neem een rieten mand mee en geen plastic tas. Door de openingen in de mand vallen tijdens het wandelen sporen op de bosgrond, de piepkleine deeltjes waarmee paddenstoelen zich voortplanten. Bovendien bederven paddenstoelen in plastic sneller. Snijd de paddenstoel met een mesje af aan de voet, zodat het zwamvlok – het netwerk van draden in de grond waaruit nieuwe paddenstoelen groeien – intact blijft.