Paus waarschuwt Spanje voor opkomst ultrarechts

Paus Leo XIV waarschuwt Spanje voor ultrarechts. Tijdens een ontmoeting op 17 november in het Vaticaan zei de paus tegen de negen leden van de uitvoerende commissie van de Spaanse bisschoppenconferentie (CEE) dat zijn grootste zorg in Spanje “de ideologie van ultrarechts” is. Dat bevestigen twee bronnen aan de Spaanse krant El País.

Volgens dezelfde bronnen waarschuwde de paus dat deze groepen “het katholieke stemgedrag willen winnen” en proberen “de Kerk te instrumentaliseren”.

Migratie als breekpunt met Vox

De zorgen van de paus draaien vooral om migratie. De Spaanse bisschoppen steunen al langer initiatieven om de situatie van honderdduizenden ongedocumenteerde migranten te regulariseren. Eind januari schaarden zij zich achter het regularisatieplan van de regering van Pedro Sánchez, dat fel wordt bestreden door de ultrarechtse partij Vox.

De spanningen liepen afgelopen zomer al op. In Jumilla (Murcia) keurden PP en Vox een maatregel goed om islamitische feestdagen niet langer toe te staan in een gemeentelijke sporthal. De bisschoppen spraken van “discriminatie”. Vox-leider Santiago Abascal trok daarop de motieven van de kerkelijke leiding in twijfel en suggereerde dat hun houding mogelijk verband hield met publieke financiering of misbruikdossiers.

Escalatie in harde woorden

De toon verhardde daarna verder. De secretaris-generaal van de bisschoppenconferentie, César García Magán, noemde Vox “ideologische erfgenamen van het franquismo” — de autoritaire dictatuur van generaal Francisco Franco (1939–1975), waarin nationalisme en een nauwe band tussen staat en Kerk centraal stonden. Daarmee suggereerde hij dat Vox volgens hem elementen van dat gedachtegoed voortzet, met name in haar nationalistische en anti-migratiestandpunten.

Ook de aartsbisschop van Tarragona reageerde scherp: “Een xenofoob kan geen echte christen zijn.”

Druk rond misbruikdossiers

Tijdens de ontmoeting in november bespraken de bisschoppen ook het vastgelopen overleg met de Spaanse regering over schadevergoedingen voor slachtoffers van seksueel misbruik binnen de Kerk. Dat dossier zat al anderhalf jaar muurvast, omdat de CEE weigerde compensatie te betalen aan honderden slachtoffers die zij niet als geloofwaardig beschouwde.

Volgens El País keerden de bisschoppen uit Rome terug met de duidelijke opdracht dit dossier snel op te lossen. Op 8 januari trok de CEE haar eerdere verzet in en bereikte zij alsnog een akkoord met de regering om alle slachtoffers te compenseren.

Mogelijk pausbezoek speelt mee

Op de achtergrond speelt een mogelijk pausbezoek aan Spanje in juni, al is dat nog niet officieel bevestigd. Volgens bronnen wacht León XIV af hoe de situatie zich ontwikkelt. Zijn voorganger Franciscus bracht tijdens zijn twaalfjarig pontificaat nooit een bezoek aan Spanje.

Digitale campagnes tegen de paus

De paus is zich volgens bronnen goed bewust van de werkwijze van ultraconservatieve netwerken. Nog vóór zijn verkiezing werd Robert Prevost doelwit van digitale campagnes vanuit katholieke ultraconservatieve kringen. Daarbij werd een misbruikzaak uit 2022 in zijn voormalige bisdom Chiclayo in Peru aangehaald. Critici suggereerden dat hij onvoldoende had ingegrepen.

Volgens El País ging het niet om losse kritiek, maar om gecoördineerde aanvallen in aanloop naar het conclaaf. In Rome circuleerden pamfletten tegen Prevost en via digitale platforms werd zijn reputatie ter discussie gesteld.

Internationale netwerken

De krant plaatst deze aanvallen in een bredere internationale context. Ultrarechtse katholieke netwerken in onder meer de Verenigde Staten, Mexico, Peru en Spanje verzetten zich al langer tegen de koers van paus Franciscus. Zij vonden hem te progressief, vooral op het gebied van migratie, sociale rechtvaardigheid en interne hervormingen binnen de Kerk.

Volgens bronnen in het Vaticaan weet León XIV daardoor uit eigen ervaring hoe deze netwerken opereren. Dat verklaart mede waarom hij de opkomst van ultrarechts in Spanje als een reële zorg ziet.

Kerk en politiek opnieuw verweven

De uitlatingen van Leo XIV laten zien hoe gevoelig migratie en identiteit in Spanje liggen. Dat het Vaticaan zich daar expliciet over uitspreekt, onderstreept dat het debat niet alleen politiek is, maar ook binnen de Kerk zelf polariseert. Waar de katholieke Kerk in Spanje historisch nauw verweven was met de staatsmacht, probeert Rome nu juist afstand te bewaren tot partijpolitieke agenda’s. Dat maakt de confrontatie met ultrarechts extra beladen.