Else Beekman
Het is Spanje in 2025 gelkt om meer jihadisten op te pakken dan in enig ander jaar sinds de aanslagen in Madrid van 11 maart 20024. In totaal ging het om 112 arrestaties, waarvan 12 in het buitenland. Wat ligt aan deze stijging ten grondslag?
Dit jaar voerden politiediensten volgens het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken 64 antiterroristische operaties uit. Dat is het hoogste aantal sinds 2004 toen Spanje getroffen werd door de dodelijke bombardementen op forenzentreinen in Madrid. Agenten van de speciale antiterreurdiensten arresteerden in totaal 112 personen in 2025 in verband met jihadisme.
De toename volgt op 81 detenties in 2024 en 78 in 2023. Dat betrof grotendeels preventieve operaties om radicalisering te stoppen. Catalonië en Madrid zijn de regio’s met de meeste arrestaties.
Javier Marín, directeur van het CITCO (Centro de Inteligencia contra el Terrorismo y el Crimen Organizado), benadrukt in gesprek met Cadena SER dat de toename niet per se zorgwekkend is. “Het aantal arrestaties is hoger, maar past binnen het huidige geopolitieke klimaat. De dreiging is wereldwijd, en Spanje vormt daarop geen uitzondering.”
Waarom juist nu deze toename?
Naast de wereldwijde context speelt ook de binnenlandse aanpak een rol. Volgens Marín is er sprake van “intensieve operationele inzet”. Daarbij zijn zowel de nationale als regionale politie betrokken én ook burgers die verdachte situaties melden. Er wordt voortdurend informatie verzameld en geanalyseerd, zowel over fysieke als digitale dreigingen. De nadruk ligt daarbij op preventie en snelle interventie.
Online radicalisering via games
Opvallend is dat radicalisering zich steeds vaker online afspeelt. Jongeren worden via sociale media en vooral via online games benaderd door jihadistische netwerken. Die maken gebruik van ogenschijnlijk onschuldige spelomgevingen om extremistische ideeën te verspreiden. In 2025 verwijderde de UNECI (de Spaanse eenheid voor het verwijderen van illegale content) bijna 2.000 jihadistische berichten gericht op jongeren en 5.400 links.
De politie waarschuwt in dit verband voor een onbegrensde dreiging bij jongeren onder 14 jaar, die vaak niet strafrechtelijk vervolgd kunnen worden.
Ontmanteling The Base in Catalonië toont supersnelle radicalisering jongeren
De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) maakt dit proces nog gevaarlijker. Extremistische groepen zetten AI in om sneller en gerichter te radicaliseren. Dat doen ze bijvoorbeeld via zogenaamde ‘chatbots’ die automatisch jihadistische boodschappen verspreiden.
Slechts deel van arrestanten in de cel
Opmerkelijk is dat minder dan de helft van de gearresteerden momenteel nog vastzit. Volgens CITCO komt dit doordat veel van de delicten onder de brede noemer “terrorisme” vallen, maar in sommige gevallen relatief licht bestraft worden. Daardoor belanden niet alle verdachten daadwerkelijk achter de tralies.
Cruciale samenwerking met Marokko
Een belangrijke pijler in de bestrijding van jihadisme is de samenwerking met Marokko. Via de Marokkaanse inlichtingendienst DGST worden regelmatig gezamenlijke acties uitgevoerd. Zo werden dit jaar twee geplande aanslagen verijdeld door de ontmanteling van terreurcellen. Daarbij werden wapens en explosieven in beslag genomen.
Meeste arrestaties in Barcelona, Madrid en Valencia
De meeste arrestaties vonden plaats in de provincie Barcelona (28), gevolgd door Madrid (13), Valencia (10) en Melilla (9). Vooral steden als Badalona, Santa Coloma de Gramanet en Gandía worden genoemd als hotspots.
Recordaantal gearresteerde jeugdige jihadisten in Spanje
Wat is jihadisme?
Jihadisme is een radicale ideologische stroming die de yihad propageert als gewapende strijd in naam van de islam. In bredere zin omvat yihad ook spirituele inspanning voor zelfverbetering, maar jihadisme focust op de gewelddadige interpretatie door extremistische groepen zoals Daesh of Al Qaeda.
Jihadisme gebruikt online propaganda, werft aan via sociale media en videogames, en steunt groepen zoals Islamitische Staat (IS). Aanhangers willen overal een strenge sharia invoeren en zien democratieën als vijanden. Sharia is de islamitische wet of religieuze code die het leven van moslims regelt, gebaseerd op de Koran en de woorden van de profeet Mohammed. Het omvat regels voor gebed, vasten, huwelijk, straf en dagelijks gedrag.
Ook extreemrechtse dreiging in beeld
Al blijft jihadisme de voornaamste zorg, ook groeit de aandacht voor extreemrechtse radicalisering. In Castellón werd dit jaar een cel van de extreemrechtse groepering The Base ontmanteld. CITCO houdt dit soort bewegingen scherp in de gaten, mede vanwege ideologieën als het ‘accelerationalisme’, die oproepen tot versnelde maatschappelijke chaos.