Else Beekman
Spanje haalde in 2024 nog altijd een opvallend groot deel van zijn gas uit Rusland. Volgens een nieuw rapport van Gas No Es Solución ging het om 21,3% van de totale Spaanse gasimport. Dat is opmerkelijk, gezien de oorlog in Oekraïne, de sancties tegen Rusland en de Europese pogingen om de afhankelijkheid af te bouwen.
Volgens het rapport was Rusland in 2024 de tweede grootste gasleverancier van Spanje. In 2025 daalde dat aandeel naar 11,5%, maar de onderzoekers waarschuwen dat die daling niet vooral komt door een fundamentele energietransitie. Een belangrijk deel van het Russische volume is vervangen door gas uit de Verenigde Staten. Dat past in een bredere Europese trend: de afhankelijkheid van Russisch gas nam af, maar verdween niet.
Waarom bleef Russisch gas binnenkomen?
Ondanks de wens om de afhankelijkheid van Rusland te verkleinen, kon Europa de gaskraan niet in één keer dichtdraaien. De Europese sancties richtten zich eerst vooral op kolen en olie. Voor gas kwam er geen onmiddellijk totaalverbod. Vooral vloeibaar aardgas, lng, viel lange tijd buiten de strengste beperkingen.
De reden daarvoor was praktisch. Voor de oorlog kwam een groot deel van het Europese gas uit Rusland. Dat volume kon niet van de ene op de andere maand volledig worden vervangen zonder risico op tekorten, zeer hoge prijzen of problemen voor huishoudens, industrie en stroomvoorziening. Daarom koos Brussel voor een geleidelijke afbouw, met meer aanvoer uit landen als de Verenigde Staten, Qatar, Algerije en Nigeria. Dit in combinatie met energiebesparing en meer inzet op hernieuwbare energie.
Binnen de EU liepen de belangen bovendien uiteen. Sommige landen wilden zo snel mogelijk een harde boycot, terwijl andere lidstaten voorzichtiger waren omdat zij nog sterk afhankelijk waren van Russisch gas of te weinig alternatieve infrastructuur hadden. Daardoor ontstond een lappendeken van overgangsregelingen, uitzonderingen en nationale keuzes.
Voor Spanje speelde nog iets anders mee. Het land is nauwelijks afhankelijk van Russisch pijpleidinggas, maar heeft wel de grootste lng-capaciteit van de EU. Daardoor werd Spanje een belangrijke toegangspoort voor gastankers, ook uit Rusland. Russische lng-ladingen bleven bovendien legaal en waren op sommige momenten commercieel aantrekkelijk.
Tegelijk waren de alternatieven niet altijd stabiel of eenvoudig op te schalen. Gas uit Algerije schommelde door politieke en technische factoren, terwijl leveringen uit andere exportlanden niet altijd zeker waren. Ook de verbindingen tussen Spanje en de rest van Europa zijn relatief zwak. Daardoor kon de Spaanse capaciteit niet zomaar volledig worden ingezet om het wegvallen van Russisch gas elders op te vangen.
Dat verklaart ook waarom energiebedrijven bestaande contracten bleven gebruiken. Zolang Russische lng-leveringen juridisch toegestaan waren en er nog geen volledig verbod gold, bleef een deel van de import doorgaan. Pas later zette de EU de stap naar een veel hardere juridische afbouw van Russisch gas.
Waarom lopen contracten nog door?
Een belangrijk punt in het rapport is het project Yamal LNG in het Russische Noordpoolgebied. Daar heeft Naturgy al jaren een langlopend leveringscontract mee. Dat contract loopt volgens het rapport nog door tot 2038. Daarmee is goed te zien hoe hardnekkig de banden met Russisch gas nog altijd zijn.
Voor critici is dat moeilijk te rijmen met de Spaanse en Europese klimaatdoelen. Zij vinden het enerzijds een geopolitiek risico om gas uit Rusland te blijven halen. Anderzijds zet het ook een rem op een snellere overstap naar schonere energie.
Waarom speelt het Noordpoolgebied zo’n grote rol?
Het rapport legt ook de nadruk op de herkomst van dat gas. Ongeveer 80% van de Russische gasproductie kwam in 2023 uit het Noordpoolgebied. Juist daar zijn ecosystemen kwetsbaar en leven ook inheemse gemeenschappen die onder druk staan door de uitbreiding van de fossiele industrie.
Volgens de onderzoekers leverde Yamal LNG tussen 2022 en 2024 miljarden dollars aan belastinginkomsten op voor de Russische staat. Daarmee krijgt de discussie een dubbele lading. Het gaat niet alleen over energiezekerheid, maar ook over oorlog, klimaat en de vraag welk model Europa werkelijk wil volgen.