Judith Goeree
De militaire actie van de Verenigde Staten in Venezuela heeft niet alleen de spanningen in Latijns-Amerika verhoogd, maar ook binnen Europa zelf geleid tot stevige diplomatieke woorden. Spanje, dat zich krachtig keert tegen het Amerikaanse optreden, voelt zich steeds geïsoleerder binnen de Europese Unie.
De Spaanse regering liet maandag bij de Verenigde Naties weinig aan duidelijkheid te wensen over. Tijdens een spoedvergadering van de VN-Veiligheidsraad sprak de Spaanse ambassadeur, Héctor Gómez Hernández, van een “zeer verontrustend precedent” dat door de Amerikaanse interventie wordt geschapen. De arrestatie van president Nicolás Maduro door Amerikaanse troepen en het bombarderen van vermeende drugsboten in de Cariben gaan volgens Spanje lijnrecht in tegen het internationaal recht.
“De natuurlijke hulpbronnen van Venezuela zijn onderdeel van zijn soevereiniteit,” verklaarde Gómez Hernández, die tevens opriep tot respect voor de VN-Handvestprincipes zoals territoriale integriteit en het verbod op geweld. De Spaanse regering onderstreepte dat samenwerking in de strijd tegen georganiseerde misdaad noodzakelijk is, maar alleen mogelijk via internationale samenwerking, niet via eenzijdige militaire acties.
Europa’s zwijgen frustreert Spanje
Spanje staat in zijn veroordeling vrijwel alleen binnen Europa. Premier Pedro Sánchez reist dinsdag naar Parijs voor een internationale bijeenkomst over Oekraïne, maar maakt er geen geheim van dat hij vooral wil spreken over de Europese reactie op de Amerikaanse ingreep in Venezuela.
Volgens bronnen binnen de regering is het kabinet-Sánchez gefrustreerd over wat het ziet als een houding van apathie en verzoeningspolitiek bij andere Europese leiders, onder wie Emmanuel Macron. De Franse president stelde aanvankelijk dat de verwijdering van Maduro het Venezolaanse volk in staat stelt een nieuw hoofdstuk in te luiden, maar benadrukte later dat Frankrijk de methode van de Amerikaanse operatie niet steunt en het internationaal recht blijft verdedigen. Toch blijft een expliciete veroordeling van het optreden uit, en juist dat gebrek aan duidelijkheid is voor Sánchez onbegrijpelijk — zeker nu blijkt dat Washington onderhandelt met Delcy Rodríguez om het regime in stand te houden onder Amerikaanse voorwaarden.
Venezolaanse gemeenschap in Spanje
De gevoeligheid van het Venezolaanse dossier ligt voor Spanje ook op het binnenlandse vlak. Het land huisvest inmiddels meer dan 600.000 Venezolanen, waarmee het tot de belangrijkste bestemmingen buiten Latijns-Amerika behoort voor mensen die het Zuid-Amerikaanse land ontvluchten. Velen kwamen als gevolg van de politieke en economische crisis, aangetrokken door taal, cultuur en familiebanden. De omvangrijke Venezolaanse diaspora in Spanje geeft het onderwerp extra politieke en maatschappelijke urgentie in Madrid.
Angst voor herhaling van 1938
Binnen de Spaanse regering wordt openlijk verwezen naar de mislukte pogingen van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk om Hitler in 1938 via diplomatie in te tomen. Dat leidde tot verdere escalatie. Een regeringsbron waarschuwt: “Wat moet er nog gebeuren voordat Europa in actie komt? Als Trump straks Groenland binnenvalt, zwijgen we dan opnieuw?”
Sánchez wijst erop dat meerdere Latijns-Amerikaanse landen, waaronder Mexico, Colombia en Brazilië, zich samen met Spanje publiekelijk uitspraken tegen de Amerikaanse operatie. Binnen de EU gebeurde dat niet. Alleen Hongarije onthield zich van een gezamenlijk communiqué dat, volgens Spanje, te mild was. Minister van Buitenlandse Zaken José Manuel Albares liet publiekelijk weten dat hij een “hardere veroordeling” had gewenst.
Spanje kiest voor dialoog in plaats van geweld
Hoewel Spanje de uitslag van de Venezolaanse presidentsverkiezingen van juli 2024, waarin Maduro herkozen werd ondanks beschuldigingen van fraude, niet erkent, keert het zich ook tegen buitenlandse inmenging met geweld. Democratie, zo stelt Madrid, moet voortkomen uit dialoog tussen Venezolanen zelf. Spanje biedt bescherming aan oppositieleiders, maar verzet zich tegen het gebruik van militair machtsvertoon om politieke doelen te bereiken.
In zijn verklaring bij de VN beklemtoonde ambassadeur Gómez Hernández dat “de vrede, stabiliteit en democratie in Venezuela niet kunnen worden opgelegd door geweld, maar alleen kunnen voortkomen uit een breed en inclusief proces onder leiding van het Venezolaanse volk zelf.”
Sánchez profileert zich in binnen- en buitenland
De harde toon van Sánchez past ook in een bredere politieke strategie. Na een moeilijke periode voor zijn kabinet, wil hij zich opnieuw profileren als voorvechter van een internationaal georiënteerd, progressief Europa. Zijn afwijzing van Trumps eisen voor hogere defensie-uitgaven binnen de NAVO, eisen die andere EU-landen wel accepteerden, past in die lijn. Volgens de Spaanse regering heeft toegeven aan Washington Europa niet beschermd tegen Trumps geopolitieke ambities, en dus is het tijd voor een koerswijziging.
In Parijs zal Sánchez dinsdag deze boodschap uitdragen. Officieel staat de bijeenkomst in het teken van Oekraïne, maar Venezuela zal in de wandelgangen onvermijdelijk onderwerp van gesprek zijn. Spanje staat voorlopig alleen, maar hoopt, net als eerder bij het Palestina-dossier, andere lidstaten alsnog mee te krijgen in een krachtiger Europees geluid.
Bronnen: El País, EFE, El Diario
Sánchez: “Historische fout van Europa” bij autobeleid