Else Beekman
Spanje telt 75 Ramsar-moerassen en duizenden andere wetlands, waarvan ruim 1.300 in het nationale inventaris staan. Deze zijn belangrijker dan je op het eerste gezicht zou denken. Ze filteren water, bieden bescherming tegen overstromingen en zijn een rustplaats voor trekvogels die half Europa doorkruisen. Tegelijkertijd zijn het gebieden waar je nog stilte, weidsheid en spectaculaire vogelwolken vindt.
Een moeras, ‘humedal’ in het Spaans, is een overgangszone tussen land en water. Het kan gaan om lagunes, riviermondingen, tijdelijk overstroomde vlaktes of zelfs zoutmeren. Soms staat het gebied alleen in de winter onder water, soms het hele jaar door. In al die gevallen ontstaat een kwetsbaar maar rijk ecosysteem waar riet, waterplanten, vissen, kikkers en vogels elkaar nodig hebben. Veel van deze gebieden in Spanje vallen inmiddels onder internationale bescherming, zoals het Ramsarverdrag, juist omdat ze zo snel kunnen verdwijnen.
Moerassen en hun kwetsbaarheid
Veel Spaanse moerasgebieden hebben flink te lijden gehad onder de droogte van de afgelopen jaren. Gelukkig de regenval sinds het voorjaar van 2025 veel van de wetlands enigszins opgepept, maar in sommige gebieden is de droogte nog altijd voelbaar. In Doñana stonden lagunes in 2024 voor het derde jaar op rij droog, zelfs permanent geachte plassen als Santa Olalla. Dalende grondwaterstanden en intensieve landbouw in de omgeving zijn hiervoor de oorzaak.
Andere wetlands, zoals Fuente de Piedra, tonen voorzichtig herstel: flamingo’s broeden er weer na jaren droogte, mede door vrijwilligers en betere waterbeheer. Toch blijft de druk hoog. Spanje verwacht tot 2050 een neerslagdaling van 14 tot 20 procent, terwijl toerisme en golfbanen grondwater blijven opslokken. De elf gebieden in dit artikel vormen, mits met bescherming, een buffer tegen klimaatverandering.
1. Nationaal Park Doñana (Andalusië)
Doñana is misschien wel het bekendste moerasgebied van Spanje en ligt tussen de provincies Huelva, Sevilla en Cádiz. Het is een sleutelplek voor miljoenen trekvogels op de route tussen Europa en Afrika en een van de weinige gebieden waar de Iberische lynx nog in het wild voorkomt. Voor bezoekers start de beste route bij het Centro de Visitantes El Acebuche: de Sendero Charco de la Boca leidt in een uur langs lagunes vol lepelaars en vossen en is ideaal voor wie met een gids de duinen en pijnboombossen wil verkennen vanuit El Rocío.
2. Albufera de Valencia
Op een klein eindje rijden van de stad Valencia ligt een totaal andere wereld: rietkragen, vissershutten en platte houten boten op een uitgestrekte zoetwaterlagune. Rondom de Albufera liggen de rijstvelden waar de beroemde paella valenciana zijn oorsprong heeft. De kwetsbaarheid van dit moeras kwam vorig jaar na de DANA-overstromingen in Valencia aan het licht, toen er weken later door vrijwilligers nog steeds afval werd verwijderd. Bezoekers tip: neem de Ruta Amarilla vanaf El Palmar, een vlakke circulaire route van 8 kilometer door rijstvelden met vogelobservatoria en panelen over lokale visserij; eindig bij Racó de l’Olla voor een toren met uitzicht over de lagunes.
3. Delta del Ebro (Catalonië)
Shutterstock
De Ebrodelta is een van de belangrijkste vogelgebieden van Spanje en tegelijkertijd een van de grote rijstschuren van het land. Uitgestrekte rijstvelden, zandstranden, duinen en ondiepe lagunes wisselen elkaar af, waardoor meer dan 500 diersoorten er een plek vinden. Hieronder de onlangs uitgezette batch met jonge steuren als onderdeel van het Life Migratoebre-programma. Eerdere uitzettingen waren succesvol. Veel steuren migreerden naar zee, anderen bleven in de delta.
Fietsers opgelet: de vlakke paden rond de lagunes zijn perfect voor een dagtocht met stops bij flamingo-kolonies; huur een e-bike in Deltebre en pauzeer bij het Ecomuseu voor info over traditionele visvallen.
4. Mar Menor (Murcia)
De Mar Menor is de grootste zoutwaterlagune van Europa en wordt gescheiden van de Middellandse Zee door een smalle landstrook vol stranden en resorts. Het contrast is groot: aan de ene kant de drukte, aan de andere kant een kwetsbaar ecosysteem dat de laatste jaren zwaar onder druk staat door vervuiling en intensieve landbouw. Start bij het bezoekerscentrum Las Salinas voor routes langs rode lagunes en de encañizadas – traditionele vislabyrinten van riet; spot flamingo’s vanaf de observatoria en duik daarna bij Cabo de Palos naar zeepaardjes.
5. Laguna de Gallocanta (Aragón)
Tussen Zaragoza en Teruel ligt op ruim 1.000 meter hoogte de zoutlagune van Gallocanta, een ruig en open landschap waar de wind vrij spel heeft. In de herfst en winter verandert het gebied in een podium voor duizenden kraanvogels die er rusten op weg naar of uit Noord-Afrika. Tip voor spotters: volg de korte ringroute vanaf het Interpretatiecentrum Belchite met verrekijkerhuur; de wind beschermt tegen insecten, maar neem thermokleding voor de koude ochtenden vol trompetterende vogels.
6. Marismas de Santoña (Cantabrië)
Aan de Costa Verde, de groene noordkust van Spanje, in de baai van Santoña, vind je een van de best bewaarde kustmoerassen van Spanje. Zoet en zout water komen hier samen, waardoor het gebied veel verschillende vogelsoorten aantrekt, van steltlopers tot reigers. Goed aangelegde wandelpaden en observatiehutten maken het een toegankelijke plek voor wie rustig wil kijken en luisteren in plaats van alleen maar passeren. Combineer met een wandeling over de Paseo Marítimo (strandboulevard) voor zonsondergang met uitzicht op de Joyel-monding, gevolgd door lokale proeverij van ansjovis in het dorp.
7. Laguna de Fuente de Piedra (Málaga)
De Laguna de Fuente de Piedra is een van de grootste zoutmeren van Andalusië en beroemd om zijn enorme flamingokolonie. In jaren met voldoende neerslag kleuren de oevers roze van de vogels en is er continu beweging op het water. Het bezoekerscentrum aan de rand van de lagune geeft uitleg over het gebied en de invloed van droogte, en biedt kijkpunten waar je de vogels kunt observeren zonder ze te verstoren. Extra: huur een telescoop bij het centrum en volg de 2 km PR-A 265-route voor close-ups van broedende paren in het voorjaar.
8. Albufera de Mallorca
Aan de noordkust van Mallorca, tussen Muro en Sa Pobla, ligt S’Albufera, het belangrijkste moerasgebied van het eiland. Ondanks het drukke toerisme langs de kust heerst hier een heel andere sfeer: smalle wandelpaden tussen rietvelden, kanaaltjes en observatiehutten waar je reigers, purperkoeten en talloze andere soorten ziet. Het gebied herbergt naar schatting tweederde van alle vogelsoorten die op Mallorca voorkomen. Bezoekersfavoriet: de Sa Roca-route (4 km) met bruggetjes over kanaaltjes; start vroeg om purperkoeten te spotten voor de toeristenbussen arriveren.
Voor het eerst flamingo’s geboren op Mallorca
9. Tablas de Daimiel (Castilië-La Mancha)
Tablas de Daimiel is jarenlang hét voorbeeld geweest van hoe kwetsbaar moerassen zijn voor overexploitatie van water. Droogte en intensieve landbouw deden het gebied bijna verdwijnen, maar dankzij ingrepen is het nu weer een volwaardig wetland met lagunes, rietvelden en veel watervogels. Houten vlonderpaden brengen je letterlijk midden in het landschap, terwijl je rondom je alleen het geluid van vogels en ruisend riet hoort. Reserveer een guided tour vanaf het Centro de Visitantes Torre Cabezola voor toegang tot exclusieve uitzichtpunten over de Guadiana-confluentie.
Spaans wetland Tablas de Daimiel in gevaar door landbouw en klimaat
10. Bahía de Cádiz (Andalusië)
De Baai van Cádiz is een lappendeken van zoutpannen, kreken, eilanden en schorren langs de Atlantische kust. Je bent er bovendien vlakbij de heerlijke stranden met fijn, wit zand van de Costa de la Luz. Eeuwenlang draaide hier alles om zoutwinning en vis, nu is een deel van het gebied beschermd natuurpark met wandel- en fietspaden. Op veel plekken zie je nog de oude infrastructuur van de zoutmeren. En tussen de dijken foerageren flamingo’s en andere watervogels. Kano-verhuur bij Sancti Petri is een goed idee: peddel tussen de lepelaars en stop bij een picknickstrand voor een dag zonder drukte.
11. Aiguamolls de l’Empordà (Catalonië)
Tussen de mondingen van de rivieren Fluvià en Muga ligt Aiguamolls de l’Empordà, aan de minder drukke kant van de Costa Brava. Hier vormen lagunes, weiden en duinen een gevarieerd landschap waar trekvogels, paarden en koeien naast elkaar leven. Vogelspotters vinden er uitkijkhutten met zicht op ondiepe plassen vol steltlopers. Andere bezoekers waarderen hier vooral de rust zo dicht bij een verder vrij toeristische kust. Probeer de 6 km Ruta del Trabucayre voor panoramische uitzichten en wilde paarden. Via de app kun je luisteren naar audiogidsen die de beste spots voor zonsopgang verklappen.
Zes vogels die overwinteren in Spaanse wetlands