Judith Goeree
In delen van Catalonië en Galicië trokken Spaanse boeren afgelopen weekend opnieuw de weg op. Met tractoren blokkeerden zij meerdere hoofdwegen. Ook maandag worden er acties verwacht. De protesten richten zich tegen het EU‑Mercosur‑akkoord, het voorgenomen vrijhandelsverdrag tussen de Europese Unie en het Zuid-Amerikaanse handelsblok Mercosur, waarin onder meer Brazilië en Argentinië deelnemen. Met spandoeken en langzaam rijdende colonnes maken boeren duidelijk dat hun zorgen over het verdrag nog allerminst zijn weggenomen.
Blokkades op sleutelroutes
In Catalonië worden meerdere snelwegen en toegangswegen tot havens geblokkeerd. Op de AP‑7 tussen Borrassà en Vilademuls, dicht bij de Franse grens, staan tractoren sinds dagen stil. Ook de N‑II bij Pontós en de C‑16 tussen Berga en Casserres zijn afgesloten. De toegang tot de haven van Tarragona via de A‑27 is eveneens versperd, wat gevolgen heeft voor het goederenvervoer.
In het centrum van Tarragona trok zondag een stoet van landbouwvoertuigen van de Plaza Imperial Tarraco via de Rambla Nova naar de haven, als waarschuwing aan de regering om gehoor te geven aan hun eisen.
Ook in Galicië worden acties gevoerd. Boeren hebben daar onder meer de A‑52 bij Xinzo de Limia (Ourense) geblokkeerd met hooibalen en brandende barricades.
Een akkoord dat blijft schuren
Al jaren onderhandelt Brussel over een vrijhandelsverdrag met Mercosur, het economische blok van Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay. Het doel is helder: handelsbelemmeringen verlagen, markten openen en economische groei stimuleren aan beide kanten van de Atlantische Oceaan.
Maar wat op papier klinkt als een logische stap in een geglobaliseerde economie, voelt op het Spaanse platteland als een existentiële dreiging. Boeren zien het akkoord als het zoveelste voorbeeld van beleid waarin landbouw wordt opgeofferd aan bredere economische belangen.
Waarom de weerstand zo groot is
De kern van de kritiek is dat Europese boeren moeten voldoen aan strikte regels op het gebied van milieu, dierenwelzijn en voedselveiligheid, terwijl producten uit Mercosur-landen vaak niet aan dezelfde eisen hoeven te voldoen. Daardoor kunnen die producten goedkoper worden aangeboden, vooral rundvlees, kip, suiker en rijst – producten uit sectoren waarin ook Spaanse boeren actief zijn.
In combinatie met stijgende kosten voor energie en grondstoffen, vrezen veel boeren verdere prijsdruk en verlies van inkomsten.
Biologische landbouw in Andalusië groeit met 30% in vier jaar
Spanje tussen twee belangen
Spanje speelt in het Mercosur-dossier een dubbelrol. Als een van de grootste landbouwproducenten van Europa heeft het land veel te verliezen bij grotere import van Zuid-Amerikaanse producten. Miljoenen hectares landbouwgrond en een grote agrarische beroepsbevolking maken de sector economisch én sociaal van groot belang, vooral in landelijke gebieden waar landbouw de grootste bron van inkomsten is en alternatieven schaars zijn.
Tegelijkertijd ziet de Spaanse regering ook voordelen in het akkoord. Voor sectoren als industrie en logistiek kan het handelsverdrag nieuwe exportmogelijkheden openen, en op geopolitiek niveau versterkt het de banden met Latijns-Amerika – een regio waarmee Spanje historische en culturele connecties onderhoudt.
Die uiteenlopende belangen zorgen voor spanningen, zowel binnen het land als in de opstelling van Spanje in Brussel. Terwijl Madrid onderhandelingen steunt om strategische en economische redenen, eisen boerenorganisaties garanties voor hun voortbestaan. Ze vrezen niet alleen prijsdruk, maar ook het verder afbrokkelen van het platteland, waar landbouw vaak de laatste economische motor is.
Protest als signaal
De acties in Spanje staan niet op zichzelf. Ze maken deel uit van een bredere golf van boerenprotesten in Europa, waarin landbouwers hun onvrede uiten over beleid dat volgens hen onvoldoende rekening houdt met hun realiteit. Ook in landen als Frankrijk, België en Italië blokkeren tractoren wegen en dwingen boeren hun zorgen de politieke agenda op.
De protesten zijn daarmee meer dan verzet tegen één handelsakkoord: ze zijn een waarschuwing aan beleidsmakers. Zonder draagvlak op het platteland kan vrijhandel niet alleen economisch, maar ook politiek ontwrichtend werken.
De gevolgen van de blokkades reiken verder dan alleen de landbouw. Volgens de Spaanse transportfederatie Fenadismer hebben inmiddels ruim 40.000 vrachtwagens last van de protesten door afgesloten wegen. De organisatie spreekt van een ernstige economische verstoring en roept op tot snelle maatregelen om de doorgang van goederenvervoer te herstellen.
Kansen en kanttekeningen
Voorstanders van het Mercosur-akkoord wijzen erop dat het niet alleen import versoepelt, maar ook de toegang vergemakkelijkt tot Zuid-Amerikaanse markten voor Europese exporteurs – bijvoorbeeld in de auto-industrie, farmacie en technologie.
Om bezwaren van lidstaten en boeren te ondervangen, presenteerde de Europese Commissie zogeheten safeguard-maatregelen. Die moeten het mogelijk maken tijdelijk in te grijpen als de landbouwmarkt wordt verstoord, bijvoorbeeld bij plotselinge importpieken of wanneer Mercosur‑producten duidelijk goedkoper worden dan Europese alternatieven.
Maar juist die toezegging staat ter discussie. De huidige voorzitter van Mercosur, de Paraguayaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubén Ramírez, heeft verklaard dat deze beschermingsclausules geen onderdeel zijn van het akkoord zoals dat eind vorig jaar is gesloten. Als de EU ze toch toepast, zou er opnieuw onderhandeld moeten worden.
Critici vrezen daardoor dat de beloofde bescherming in de praktijk weinig waard is. Zij wijzen bovendien op het gebrek aan afdwingbaar toezicht op milieu‑ en arbeidsnormen, waardoor de concurrentie ongelijk blijft.
In Spanje draait het debat uiteindelijk om meer dan handel alleen. Het gaat over de vraag welke plaats landbouw inneemt in het Europese project. Het boerenprotest tegen Mercosur laat zien hoe kwetsbaar dat evenwicht is en hoe groot de kloof blijft tussen beleidsmakers en het leven van de boeren op het platteland.
Spanje wil wereldmacht in de voedingssector worden