Else Beekman
Spanje moet zijn zuivering van stedelijk afvalwater beter organiseren. Dat vind het Hof van Justitie van de Europese Unie. Het land heeft volgens de Europese Commissie na jaren van waarschuwingen nog altijd te weinig gedaan om riolering, waterzuivering en controles op orde te krijgen. Daarom moet Spanje zich verantwoorden voor het Hof van Justitie.
In het kort
- Spanje voldoet in 114 gebieden niet aan EU-regels voor afvalwater.
- Brussel stapt daarom naar het Europese Hof van Justitie.
- Falende waterzuivering kan natuur, grondwater en volksgezondheid schaden.
- Verspreid door het land werden regelmatig al stranden gesloten vanwege vervuild water.
- Spanje riskeert opnieuw miljoenenboetes en dwangsommen als het niet ingrijpt.
In 114 stedelijke gebieden voldoet Spanje niet volledig aan de Europese regels die in 2006 zijn ingesteld zijn om te voorkomen dat onvoldoende gezuiverd afvalwater in rivieren, meren, kustwateren, grondwater of de bodem terechtkomt. Daarmee is het land al 20 jaar in overtreding.
Nog altijd veel tekortkomingen
De Europese richtlijn verplicht lidstaten om afvalwater in alle agglomeraties vanaf 2.000 inwoners op te vangen en te behandelen voordat het wordt geloosd. In Spanje is dat op tientallen plaatsen nog niet goed geregeld.
In 15 gebieden ontbreekt volgens de Commissie ondanks eerdere waarschuwingen een passend systeem om afvalwater in te zamelen. Soms gebruiken gemeenten alternatieve oplossingen, maar die bieden volgens Brussel niet altijd dezelfde bescherming voor het milieu.
Ook de zuivering zelf schiet tekort. In 39 agglomeraties wordt de vervuiling in het afvalwater niet voldoende teruggebracht met de verplichte secundaire zuivering. Deze standaardbehandeling haalt organisch vuil uit het water voordat het terug de natuur in gaat.
Verder zijn er acht kwetsbare gebieden waar strengere zuivering nodig is. Die extra stap is vooral belangrijk op plekken waar water gevoelig is voor eutrofiëring. Bij dit proces veroorzaken te veel voedingsstoffen in het water algenbloei, zuurstoftekort en schade aan planten en dieren.
Tot slot wordt volgens de Commissie dat in 52 gebieden onvoldoende gecontroleerd of waterzuiveringsinstallaties zich aan de Europese normen houden.
Niet alleen een milieuprobleem
Onvoldoende gezuiverd afvalwater kan gevolgen hebben voor natuur én volksgezondheid. Het kan meren, rivieren, kustzones en grondwater vervuilen. Dat maakt de kwestie in Spanje extra gevoelig, omdat het land steeds vaker kampt met droogte en waterschaarste.
Dat soort problemen zijn op sommige plekken in Spanje al zichtbaar. Op Tenerife moesten de afgelopen jaren geregeld stranden worden afgesloten, onder meer in de omgeving van Santa Cruz en Güímar, vanwege te hoge concentraties vervuiling in zee. Ook langs de Valenciaanse kust en in delen van Andalusië kwamen vergelijkbare waarschuwingen voor, vaak na hevige regenval waarbij rioleringen het niet aankunnen en ongezuiverd water wordt geloosd.
Juist daardoor wordt gezuiverd water belangrijker. In verschillende regio’s wordt afvalwater na behandeling opnieuw gebruikt, bijvoorbeeld voor landbouw of groenvoorziening. Maar dat kan alleen veilig en verantwoord wanneer de zuivering goed werkt en de controles betrouwbaar zijn.
Waarschuwingen sinds 2017
Het is niet de eerste keer dat Europa Spanje moet wijzen op tekortkomingen in zijn waterbeheer. Al in oktober 2017 stuurde Brussel Spanje een eerste officiële waarschuwing. Twee jaar later, in november 2019, volgde een zogenoemd met redenen omkleed advies. Dat is de laatste formele stap voordat de Commissie naar het Europese hof kan stappen.
Spanje heeft sindsdien wel maatregelen genomen, maar volgens de Commissie zijn die onvoldoende. Daarom wordt de zaak nu alsnog aan het Hof van Justitie van de Europese Unie voorgelegd.
Kans op nieuwe miljoenenboetes
Als het hof Spanje veroordeelt, kan daar een fors prijskaartje aan komen te hangen. Het land kan een eenmalige boete krijgen, maar ook periodieke dwangsommen zolang de problemen niet zijn opgelost.
Spanje weet wat dat betekent. In 2018 werd het land al eens veroordeeld wegens overtreding van dezelfde richtlijn. Toen moest Madrid 12 miljoen euro betalen, plus bijna 11 miljoen euro voor elk half jaar vertraging bij het aanpassen van waterzuiveringsinstallaties en rioleringssystemen.
Druk op waterbeleid neemt toe
De nieuwe stap van Brussel zet extra druk op Spaanse overheden om sneller te investeren in riolering, zuivering en toezicht. Dat is niet alleen een technische kwestie. Gemeenten, regionale overheden en de centrale regering moeten samen zorgen dat installaties worden gebouwd, aangepast en gecontroleerd.
De uitspraak van het Europese hof moet duidelijk maken of Spanje opnieuw wordt veroordeeld en hoe zwaar de Europese druk de komende jaren wordt opgevoerd.