Else Beekman
Terwijl Spanje in brand staat met zo’n 30 actieve branden van noord tot zuid blijkt dat het budget voor bosbrandpreventie in het land in dertien jaar tijd meer dan gehalveerd. De drastische daling zorgt volgens experts voor een groter risico op verwoestende bosbranden, zoals die waar Spanje deze zomer opnieuw zwaar onder lijdt.
In totaal hebben vlammen dit jaar al ruim 120.000 ha natuur verwoest. Alleen in de provincie León gingen 38.000 ha in vlammen op. Hier raakte ook werelderfgoed Las Medulas zwaar beschadigd. Ook heeft het vuur tot nu toe 3 mensenlevens geëist om van dierenlevens nog maar te zwijgen. Bovendien loopt het bosbrandenseizoen nog door tot medio oktober…
A cualquier ser humano se le rompe el alma al ver Las Médulas arder.
Cuantos años, décadas o, incluso, siglos tendremos que esperar para poder volver a ver la frondosidad del Bierzo o de Las Médulas de León.#incendio pic.twitter.com/n2HxTFWG6C— Jatade (@Jatade_) August 11, 2025
Grote bezuiniging op preventie
Hoewel de totale publieke uitgaven aan bosbeheer tussen 2009 en 2022 met 26% daalden, is vooral de investering bosbrandpreventie het zwaarst werd getroffen. Volgens gegevens van de Spaanse organisatie Asemfo, die jaarlijks de uitgaven bijhoudt op basis van overheidsdata, werd in 2009 nog 364,1 miljoen euro besteed aan preventie. In 2022 was dat gezakt naar 175,8 miljoen euro – een daling van ruim 52%.
Bosbranden ernstiger door tekorten op preventie
Andere onderdelen van het bosbeheer, zoals herbebossing, biodiversiteitsbeheer en de strijd tegen plagen, kregen ook te maken met bezuinigingen. Alleen de uitgaven voor het blussen van branden zijn gelijk gebleven op circa 417 miljoen euro per jaar.
Bosbrandpreventie is ‘Politiek weinig zichtbaar’
Volgens Miguel Ángel Duralde, voorzitter van Asemfo, zijn de bezuinigingen deels te wijten aan economische crises. “In tijden van besparing kiezen overheden er vaak voor om te snijden in maatregelen die weinig zichtbare resultaten opleveren. Preventie is er daar één van,” stelt hij. Duralde hekelt ook het politieke opportunisme: “Na een grote brand laten politici zich liever fotograferen bij blushelikopters dan investeren in degelijk bosbeheer.”
Investeren in bosbrandpreventie bespaart miljoenen
Het kost gemiddeld 19.000 euro om één hectare bosbrand te blussen. Alleen al de branden die Spanje tot half augustus 2025 teisterden – goed voor bijna 99.000 hectare – zouden de staat ruim 1,8 miljard euro hebben gekost. Dat staat in schril contrast met het relatief bescheiden bedrag dat jaarlijks aan preventie wordt uitgegeven.
Groep vrouwen met ezels bindt strijd aan tegen bosbranden in Spanje
Volgens deskundigen, zoals Arantza Pérez Oleaga van het Colegio de Ingenieros de Montes, is het gebrek aan structureel bosbeheer in alle regio’s voelbaar. “We moeten het overtollige biobrandstofmateriaal in bossen beter beheren,” zegt ze, verwijzend naar droog hout en plantenresten die branden aanwakkeren.
Vergrijzing en leegloop van het platteland
Een bijkomend probleem is de toenemende leegloop van het Spaanse platteland. In veel regio’s verdwijnen kleinschalige landbouwbedrijven en daarmee ook het dagelijks onderhoud van het landschap. De achteruitgang van traditioneel bosonderhoud, zoals houtkap voor brandhout of het oogsten van kurk, zorgt ervoor dat het bos dichter en brandbaarder wordt.
Duralde benadrukt dat de oplossing niet alleen ligt in méér geld, maar ook in slimmer gebruik van de bestaande bosrijkdom. Spanje importeert jaarlijks zo’n 30 miljoen kubieke meter hout, terwijl het maar 40% oogst van wat het zelf duurzaam zou kunnen produceren.
Alarmerende situatie in noordwest-Spanje
De gevolgen van de onderinvestering in bosbrandpreventie zijn deze zomer pijnlijk zichtbaar in regio’s als Zamora, León en Ourense. In deze provincies moesten duizenden mensen hun huizen verlaten wegens hevige natuurbranden. Lokale autoriteiten spraken van onmacht en chaos. Burgemeesters gaven aan dat ze met eigen middelen moesten improviseren omdat hulp uitbleef.
Ook onder de brandweerlieden groeit de onvrede. Ze kampen met zware werkomstandigheden, onderbetaling en gebrekkige coördinatie tussen instanties. Sommigen werkten dagen achtereen met amper slaap en zonder voldoende eten of drinkwater. Vakbonden en betrokkenen pleiten al langer voor professionalisering van de bosbrandbestrijding en meer structurele ondersteuning. De situatie illustreert op schrijnende wijze hoe gebrekkige preventie, onvoldoende middelen en bestuurlijke versnippering kunnen leiden tot menselijk en ecologisch drama.
Publiek-private samenwerking noodzakelijk
Twee derde van de Spaanse bossen is in handen van particuliere eigenaren. Zij ontvangen nauwelijks ondersteuning bij duurzaam beheer. Duralde pleit daarom voor fiscale stimulansen, vergelijkbaar met eerdere succesvolle herbeplantingscampagnes, zoals die tussen 1972 en 1982.
“Als we nu wél investeren in gezonde bossen, verdienen we dat dubbel terug: in houtopbrengst, CO₂-opslag én een lager brandrisico,” stelt hij.
Coördinatie tussen overheden
De verantwoordelijkheid voor bosbrandpreventie en -bestrijding ligt grotendeels bij de autonome regio’s. Toch speelt ook de centrale overheid een belangrijke rol. Via onder meer de Unidad Militar de Emergencias (UME) en het Ministerie voor Ecologische Transitie worden grootschalige blusacties ondersteund met gespecialiseerde middelen zoals blusvliegtuigen en helikopters.
In totaal werken er in Spanje zo’n 40.000 mensen in de bestrijding van natuurbranden. Maar zonder stevige investeringen in preventie blijft het dweilen met de kraan open.
Natuur als bondgenoot: de rol van renaturalisatie in bosbrandpreventie
Een groeiend aantal wetenschappers pleit voor een andere kijk op brandpreventie: niet door het vuur volledig te weren, maar door het landschap zo in te richten dat het zelf branden kan opvangen en verwerken. Deze zogeheten renaturalisatie — of “rewilding” — richt zich op herstel van natuurlijke processen, waaronder het gecontroleerd inzetten van vuur. Zo wordt in bepaalde gebieden gewerkt met ‘mozaïekverbranding’: kleine, gecontroleerde branden die de opbouw van brandbaar materiaal beperken en tegelijkertijd de biodiversiteit bevorderen.
Nederlandse stichting wil ‘leeg Spanje’ teruggeven aan de natuur
Volgens ecologen van het onderzoekscentrum CREAF is het cruciaal dat bossen weer veerkrachtig worden. Grote, gezonde bomen en afwisselende begroeiing kunnen beter tegen droogte en hitte, en zorgen voor een natuurlijke rem op het vuur.
Ook dieren kunnen daarbij helpen: grazers als geiten en runderen ruimen op natuurlijke wijze ondergroei op. De gedachte is dat een dynamisch en divers landschap beter bestand is tegen grote, allesverzengende branden. Deze benadering vereist een lange adem, goed beleid en samenwerking tussen overheden, wetenschappers en lokale gemeenschappen, maar biedt wel perspectief op een duurzamere toekomst voor mens en natuur.
Bronnen: El País, Euronews, 20Minutos
Spanje zet bedreigde diersoort in om bosbranden te bestrijden