Else Beekman
Het Openbaar Ministerie op Tenerife eist vier jaar cel en dertien jaar verbod op een publieke functie voor vier huidige en voormalige burgemeesters. De reden: onder hun bestuur werd jarenlang ongezuiverd afvalwater vol E.coli (poepbacterieën) in zee geloosd bij het bedrijventerrein van Güímar.
Het gaat om Carmen Luisa Castro (PP), burgemeester van Güímar, María Concepción “Mari” Brito (PSOE), burgemeester van Candelaria, en de oud-burgemeesters José Gumersindo García Trujillo (Candelaria, PSOE) en José Juan Lemes (Arafo, tegenwoordig Coalición Canaria). Lemes werkt inmiddels als adviseur van regeringspresident Fernando Clavijo en dat detail doet op de Canarische Eilanden veel wenkbrauwen doet fronsen.
De aanklacht: ambtsmisbruik door nalatigheid en een misdrijf tegen natuurlijke hulpbronnen en het milieu.
Een bedrijventerrein van drie gemeenten
Het gaat om afvalwater van het industrieterrein Valle de Güímar. Een terrein van 1,8 miljoen vierkante meter dat grenst aan een beschermd natuurgebied. Zo’n 200 tot 300 bedrijven zitten er, van zuivelfabrieken tot brouwerijen en wasserijen. Het terrein beslaat het grondgebied van drie gemeenten samen: Arafo, Candelaria en Güímar. Zij namen de installaties, inclusief de onderzeese afvoerbuis, op 23 juli 2013 officieel over.
Wat daarbij niet is opgevallen: de vergunning om via die afvoerbuis op zee te lozen was al op 22 mei 2011 verlopen. Dus al twee jaar voordat de gemeenten de boel overnamen, was de installatie al niet meer legaal in gebruik.
Honderd keer de norm
Een onderwaterinspectie bracht aan het licht dat al het afvalwater van het hele terrein via één enkel eindpunt zo de zee in stroomde. Vervolgens werd continu in het badwater rond die plek de bacterie E. coli tot honderd keer de toegestane norm gemeten. Het Openbaar Ministerie waarschuwt voor maag- en darmklachten op korte termijn en een verhoogd kankerrisico op de lange termijn.
Ook de natuur lijdt eronder. Zeegrasvelden vlak bij de afvoerbuis nemen af, terwijl ze verderop juist toenemen. De aanklacht noemt onder meer de tuimelaar, de onechte karetschildpad, de gewone dolfijn, de potvis en de kleine pijlstormvogel als soorten die risico lopen.
Pas actie na de aanklacht
Pas in mei 2017, nadat de strafzaak al liep, liet de gemeente Candelaria de afvoerbuis sluiten. De zaak zelf gaat terug tot een aangifte van 1 juni 2017, ingediend door raadsleden uit Candelaria, Güímar en Arafo. Inmiddels omvat het dossier meer dan 17.000 pagina’s, verdeeld over 34 delen.
De rechtszaak tegen de vier (ex-)bestuurders staat gepland voor februari 2027, bij de Audiencia Provincial van Santa Cruz de Tenerife.
Voor de honderden ondernemers op het terrein, van zuivelfabriek tot wasserij, verandert er voorlopig weinig. Zij betalen al jaren belasting voor basisvoorzieningen die er in de praktijk nooit waren.
Wat gebeurt er nu met het afvalwater?
De omstreden afvoerbuis ging in 2017 niet blijvend dicht. Een rechter schorste de sluiting destijds negen maanden, omdat anders de bedrijven op het terrein hun deuren hadden moeten sluiten. In plaats daarvan kregen de gemeenten die tijd om een structurele oplossing te vinden.
Die oplossing kwam er uiteindelijk in de vorm van een eigen zuiveringsinstallatie voor het bedrijventerrein, volledig betaald door het eilandbestuur van Tenerife met 6,9 miljoen euro. De bouw startte in 2019. Burgemeester Castro zegt dat de installatie in 2022 ging draaien. Maar een andere bron noemt 25 november 2023 als moment waarop het waterschap de installatie definitief overnam.
Sinds februari 2025 draait ook de zuivering voor het gewone rioolwater van de drie gemeenten, al waren er toen nog extra aansluitingen nodig voor volle capaciteit. En de organisatie die het hele terrein zou moeten beheren, hield pas op 13 juli 2026 haar eerste vergadering. Dertien jaar na de overdracht.