Judith Goeree
Veel mensen zullen de beelden van bosbranden in Spanje nog helder op hun netvlies hebben staan. In droge, verlaten gebieden laait de angst voor natuurbranden elke zomer opnieuw op. Terwijl traditionele oplossingen onder druk staan, wijzen onderzoekers van de Universitat Autònoma de Barcelona en de Universiteit van Lleida op een onverwachte bondgenoot: het paard. Dankzij hun aanpassingsvermogen en eetgedrag blijken deze dieren verrassend effectief in het beheer van mediterrane bossen. En daarmee zijn ze een trouwe bondgenoot in het voorkomen van branden.
Strategische grazers in Spanje
Tijdens de piek van de bosbranden in augustus ging de aandacht uit naar ezels. In Doñana, Andalusië, bleek hun graasgebied opvallend brandvrij. Nu richt de focus zich op andere dieren. Lange tijd werden vooral schapen en geiten ingezet bij extensieve begrazing, maar onderzoekers van de Universitat Autònoma de Barcelona (UAB) en de Universiteit van Lleida tonen aan dat ook andere soorten een rol kunnen spelen.
Drie praktijkvoorbeelden
Het onderzoek keek naar drie natuurgebieden in Catalonië:
- In Boumort grazen Przewalskipaarden semivrij, met weinig impact op struiken.
- In El Garraf schakelt de robuuste Pottoka-pony bij langere begrazing van gras naar houtige planten.
- In beheerde percelen werden kruisingen kortdurend intensief ingezet met extra voeding. Zij bleken effectief voor gerichte vegetatiecontrole.
Wetenschappelijke basis
De onderzoekers analyseerden vijftig mestmonsters en keken naar resten van grassen en houtige soorten zoals eik (Quercus), jeneverbes (Juniperus) en pistache (Pistacia). De resultaten tonen dat de dieren niet alleen fijn brandbaar materiaal zoals gras eten, maar ook overstappen op struiken wanneer dat nodig is.
“Dit is een van de eerste empirische studies die het potentieel in mediterraan bosbeheer aantoont,” zegt archeozoöloog Ariadna Nieto-Espinet van de Universiteit van Lleida. Professor Jordi Bartolomé Filella (UAB) benadrukt dat de aanpasbaarheid van rassen zoals de Pottoka en kruisingen hen tot waardevolle instrumenten in brandpreventie maakt.
Wat dit betekent voor Spanje
Met klimaatverandering, plattelandsleegloop en een toenemend gevaar van bosbranden kunnen deze grazers helpen landschappen open te houden en brandstof te verminderen. De paarden hebben het vermogen om zich aan te passen aan de beschikbare vegetatie. Dat maakt ze veelzijdig inzetbaar in mediterraan natuurbeheer.
De onderzoekers pleiten voor langetermijnstudies om hun impact beter te meten. Toch zijn de eerste resultaten veelbelovend. Paarden blijken een waardevolle schakel in duurzame strategieën voor bosbeheer.
De rol van de mens
Hoewel de inzet van grazers veelbelovend is, blijft de mens zelf de grootste veroorzaker van bosbranden in Spanje. Uit recente cijfers blijkt dat zo’n 81 procent van de branden ontstaat door menselijke activiteit. Vaak gaat het om landbouwwerk, machines die vonken veroorzaken of het verbranden van tuinafval dat uit de hand loopt. Slechts een klein deel is het gevolg van opzet. Dat betekent dat effectieve preventie niet alleen bij dieren en natuurbeheer ligt, maar vooral bij bewustwording en verandering van menselijk gedrag.
Landschapsbehoud en klimaatadaptatie
In het hedendaagse Spanje, waar klimaatverandering, vergrijzing van het platteland en toenemend brandgevaar de natuurlijke balans onder druk zetten, kunnen paarden echter bijdragen aan het openhouden van landschappen en het terugdringen van brandbare vegetatie. Zij hebben het vermogen om zich aan te passen aan beschikbare begroeiing en dat maakt ze tot een veelzijdig instrument in het behoud van het mediterrane landschap.
De onderzoekers benadrukken dat er meer tijd nodig is om goed te kunnen meten hoeveel paarden bijdragen aan het terugdringen van brandbaar materiaal.
Implicaties voor duurzaam landschapsbeheer
Het onderzoek werpt nieuw licht op begrazing als instrument in mediterrane natuurgebieden. De dieren blijken veelzijdige grazers die verlaten landschappen beheersbaar houden en zo het risico op brand verkleinen. Daarmee groeit ook de aandacht voor traditionele rassen en beheerpraktijken die lange tijd onderbelicht zijn gebleven.
Nee, er zit geen complot achter de bosbranden in Galicië