Judith Goeree
Een Franse expeditie heeft meer dan duizend vaten met radioactief afval gelokaliseerd op de bodem van de Atlantische Oceaan, voor de kust van Galicië. De vaten liggen op zo’n 4.500 meter diepte en zijn daar ruim veertig jaar geleden gedumpt. De onderzoekers willen achterhalen hoe groot en gevaarlijk deze historische stortplaats van kernafval werkelijk is.
Oude dumppraktijken komen boven water
Tussen 1949 en 1982 dumpten verschillende Europese landen – waaronder Frankrijk, België, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland – naar schatting 140.000 tot 220.000 ton radioactief afval in de zogenoemde “Fosa Atlántica”, een diepe oceaankuil op ongeveer 1.000 kilometer uit de kust van Galicië. Het afval werd verpakt in stalen en betonnen vaten en vervolgens in zee gedumpt. De laatste geregistreerde dumping vond plaats in 1982, door Nederland. De dumpzone ligt in internationale wateren, en dus buiten het Spaanse grondgebied. Galicië is echter de dichtstbijzijnde regio en gevolgen voor het zeeleven en de visserij zijn niet uitgesloten.
Franse missie met robot op zoek naar waarheid
Om het gebied nauwkeurig in kaart te brengen, voert Frankrijk momenteel de missie Nodssum uit. Die wordt uitgevoerd vanaf het oceanografische schip L’Atalante, dat is uitgerust met de geavanceerde onderwaterrobot Uly X. Die kan afdalen tot 6.000 meter diepte. Met sonar heeft het team een gebied in kaart gebracht waar inmiddels ruim 1.000 vaten zijn gelokaliseerd. De robot neemt monsters van sediment, water en mariene fauna rondom de vaten. Visuele beelden volgen later.
De onderzoekers willen nagaan in welke staat de vaten verkeren. Ook willen ze weten of er sprake is van lekkage en hoe radioactieve stoffen zich mogelijk verspreiden in het ecosysteem van de oceaan. De eerste onderzoeksfase loopt tot 11 juli. In 2026 volgt een tweede expeditie met bemande onderzeeërs voor nadere inspectie.
Politieke en maatschappelijke reacties in Spanje
De vondst leidde in Galicië én daarbuiten tot ophef. Milieuorganisaties bekritiseren het gebrek aan Spaans toezicht, en de centrale regering liet weten de resultaten van het Franse onderzoek nauwgezet te volgen. Volgens de Galicische krant Praza.gal was er tot nu toe nauwelijks toezicht op deze oceaanstortplaatsen. De regionale regering van Galicië (Xunta) stelt verrast te zijn en heeft de Spaanse nucleaire toezichthouder (CSN) om uitleg gevraagd.
Ook vanuit de politiek klinkt felle kritiek. Ana Miranda, Europarlementariër namens de links nationalistische partij BNG (Bloque Nacionalista Galego) in Galicië, noemt het onaanvaardbaar dat Galicië de “vuilnisbelt van Europa” is geworden zonder enige controle of monitoring. Greenpeace roept op tot een onafhankelijke evaluatie van de risico’s en wijst op de lange geschiedenis van protesten tegen deze dumppraktijken.
Herinnering aan het vissersschip Xurelo
De kwestie roept ook herinneringen op aan het Galicische vissersschip Xurelo. Het schip dat in 1981 wereldnieuws werd toen het zich voor de kust van Galicië tussen een Frans schip met kernafval en de geplande dumplocatie in manoeuvreerde. De bemanning probeerde zo letterlijk het lozen van het afval te verhinderen. Die actie gaf de aanzet tot bredere protesten, die uiteindelijk leidden tot het verbod op het lozen van nucleair afval op zee in 1993.
Oproep tot transparantie en samenwerking
Hoewel Spanje geen partij was bij het dumpen van het kernafval, heeft de Franse expeditie geleid tot nieuwe vragen over de rol van de Spaanse en Galicische autoriteiten in het toezicht op deze oceaanzone. De missie maakt pijnlijk duidelijk dat er nauwelijks actuele gegevens beschikbaar zijn over de staat van de vaten, ondanks hun ligging voor de kust van Galicië. Europarlementariër Ana Miranda heeft de Europese Unie en de Spaanse regering inmiddels verzocht om zélf in actie te komen en onafhankelijk te laten onderzoeken in welke staat het afval verkeert. Volgens haar gaat het mogelijk om “de plek met de grootste hoeveelheid radioactief afval ter wereld”.
Spanje neemt voortouw en keurt internationaal oceaanverdrag als eerste EU-land goed