Else Beekman
De haat tegen meteorologen en klimaatexperts in Spanje neemt zorgwekkend toe. Dat stelt de Spaanse minister Aagesen van Milieu, in een officiële waarschuwing aan het Openbaar Ministerie. Ze spreekt van een ‘alarmerende stijging’ van haatdragende taal en persoonlijke aanvallen op sociale media, gericht tegen wetenschappers die over het klimaat communiceren.
Volgens de minister blijkt uit recente rapporten dat wetenschappers en meteorologen steeds vaker slachtoffer worden van online haat. Een analyse van berichten op het sociale netwerk X laat zien dat 17,6% van de vijandige reacties expliciete haatspraak, persoonlijke aanvallen of doelbewuste ondermijning van het werk van experts bevat. In 49% van de berichten werd ontkenning vastgesteld. De cijfers zijn afkomstig uit het zesde rapport van het Observatorium voor Klimaatcommunicatie, dat het online debat over klimaatverandering in Spanje structureel analyseert.
Deze toename van haat treft vooral medewerkers van het Spaanse meteorologisch instituut AEMET. Zij zijn regelmatig het doelwit van beschuldigingen, bedreigingen of complottheorieën. “De intensiteit en frequentie van de aanvallen zijn toegenomen,” schrijft Aagesen. “Dit heeft invloed op zowel de publieke perceptie van meteorologie als op het werk van wetenschappers zelf.”
De officiële waarschuwing komt voort uit een bijeenkomst die minister Sara Aagesen had met een groep klimaatexperts en meteorologen, in het kader van het Staatsakkoord tegen de Klimaatnoodtoestand.
Angst en zelfcensuur bij experts
De sociale druk en lastercampagnes leiden ertoe dat sommige wetenschappers terughoudender worden in het delen van hun kennis. Onderzoekers waarschuwen dat dit een verontrustend effect heeft op de verspreiding van betrouwbare informatie. “Het kan wetenschappers afschrikken om nog publiek te communiceren,” stelt een van de betrokken studies.
Ook AEMET-woordvoerder Rubén del Campo getuigde onlangs in de krant El País: “Als je ziet dat je foto wordt misbruikt bij verzonnen uitspraken, raakt je dat. Je weet dat je zichtbaar bent, maar het blijft moeilijk.”
Complottheorieën en klimaatontkenning
De toename van haat tegen meteorologen gaat vaak gepaard met het verspreiden van complottheorieën, zoals beweringen over klimaatbeïnvloeding of weercontrole. Volgens onderzoek uit 2024 bevatte bijna de helft van de klimaatgerelateerde berichten op X ontkenning van de klimaatcrisis. Zulke berichten ondermijnen volgens Aagesen het vertrouwen in wetenschappelijk onderbouwde waarschuwingen over extreem weer en klimaatverandering.
De minister benadrukt in haar brief aan de aanklagers voor haatmisdrijven het maatschappelijk belang van deze professionals in de strijd tegen klimaatdesinformatie. Ze biedt ook aan om het Openbaar Ministerie te ondersteunen bij eventuele vervolgstappen.
Het besluit om de haatincidenten onder de aandacht van justitie te brengen volgde op een overleg met een groep klimaatinformanten en meteorologen, in het kader van het Staatsakkoord tegen de Klimaatnoodtoestand. Aagesen benadrukte dat deze professionals “in de frontlinie staan tegen desinformatie en klimaatontkenning”.
Georganiseerde desinformatiecampagnes
Onderzoekers signaleren dat veel van de haatberichten op sociale media deel uitmaken van georganiseerde desinformatiecampagnes. “Een fijne regen van haat,” noemt onderzoeker Sergio Arce het in El País. Berichten die op het eerste gezicht onschuldig lijken, zaaien systematisch twijfel over meteorologen en wetenschappers.
Analyse van tienduizenden berichten op X toonde herhaalde patronen, bots, en complottheorieën die in meerdere landen in vrijwel identieke vorm opduiken. Daarmee verschuift het probleem van individuele aanvallen naar een bredere bedreiging voor het vertrouwen in wetenschappelijke instellingen. Juridisch zijn deze campagnes moeilijk aan te pakken, omdat ze vaak net onder de grens van strafbaarheid blijven.
Klimaatinformatie steeds gevoeliger
De kwestie laat zien hoe gepolariseerd het klimaatdebat ook in Spanje is geworden. Waar meteorologen voorheen vooral gezien werden als neutrale bronnen van informatie, liggen hun uitspraken nu vaker onder vuur. Met het toenemende aantal extreme weersverschijnselen in Spanje, zoals DANA-stormen, bosbranden en hittegolven, lijkt het debat over oorzaak en gevolg steeds heftiger te worden.
Door wetenschappers actief te beschermen, hoopt de Spaanse regering een duidelijke boodschap af te geven. Deze luidt: intimidatie mag geen invloed hebben op de vrije verspreiding van betrouwbare informatie. “We zijn volledig toegewijd aan de strijd tegen desinformatie en zullen alles doen wat in onze macht ligt om die te bestrijden,” aldus minister Aagesen.
Wet tegen desinformatie versterkt aanpak
De Spaanse overheid neemt de strijd tegen desinformatie al langer serieus. Daartoe nam ze in 2024 de Ley de Rectificación, rectificatiewet awan. Deze maakt het mogelijk om onjuiste of misleidende berichten op sociale media verplicht te laten corrigeren. De wet geldt specifiek voor influencers met een groot bereik (meer dan 100.000 volgers). Tevens verplicht deze digitale platforms om toegankelijke kanalen voor rectificatieverzoeken aan te bieden.
Volgens minister Félix Bolaños was de hervorming noodzakelijk om “de kwaliteit van het publieke debat te waarborgen” en burgers beter te beschermen tegen reputatieschade. De wet kreeg extra urgentie na een golf van desinformatie rond de zware DANA-storm in Valencia. Klimaatontkenners en trollen verspreidden daarbij talloze complottheorieën over manipulatie van het weer en defecte radars van de Spaanse weerdienst AEMET.