Het andere Tenerife: boeren zoals vroeger

Het is het grootste eiland van de Canarische Eilanden. Maar wie Tenerife roept, ziet waarschijnlijk vooral het geijkte Spaanse plaatje voor zich: een overschot aan toeristen, zandstranden, drukke boulevards en de vulkaan El Teide. Maar op dit eiland zijn, zeker in het groene noorden, oude tradities nog springlevend. Het oude boerenleven is daar goed zichtbaar. Er wordt graan verbouwd, je vindt er typische Canarische aardappelrassen en families die proberen de kennis van vroeger door te geven aan een volgende generatie. 

Afgelopen weekend gingen in Icod El Alto, in de gemeente Los Realejos, de zeisen weer door het graan. Dit kleine plaatsje in het noorden van het eiland telt rond de drieduizend inwoners. Tussen de wandelpaden en berghellingen liggen hier nog volop akkers. En op een van die akkers wordt inmiddels al twintig jaar lang iedere augustus het oude boerenleven op Tenerife weer even zichtbaar.

Tijdens de jaarlijkse graanoogst werken de boeren zoals dat hier generaties geleden ook gebeurde. Ze maaien het graan met de hand, binden het in schoven en gebruiken muilezels voor het vervoer. Ook andere lokale producten ontbreken niet: aardappelen, gofio, gezouten vis en wijn.

Het groene Tenerife

Wie Tenerife alleen van een vakantie aan de kust kent, zal het landschap in het noorden misschien nauwelijks herkennen. Veel landbouw ligt hier in de zogenoemde medianías: de hoger gelegen gebieden tussen de kust en de bergen. Het is er koeler en vochtiger en daardoor een stuk groener. Ideale omstandigheden voor landbouw, maar bijvoorbeeld ook voor wijnbouw.

Op de kleine akkers en terrassen groeien producten die al generaties bij Tenerife horen. Aardappelen bijvoorbeeld, maar ook peulvruchten en verschillende soorten graan. En dat laatste was lange tijd onmisbaar voor een van de bekendste producten van de Canarische keuken: gofio.

Graan en gofio

Het vasteland heeft de tortilla de patatas en de Canarische Eilanden hebben gofio. Onlosmakelijk verbonden met de eilanden wordt dit voedsel ook wel het Canarische krachtvoer genoemd. En dat is niet voor niets. Dit geroosterde en fijngemalen graan is bijzonder voedzaam, lang houdbaar en was eeuwenlang dagelijkse kost voor veel eilandbewoners.

Ook nu eten de eilandbewoners nog volop gofio,  bijvoorbeeld met melk, door bouillon of verwerkt in desserts. In Icod El Alto groeit bovendien nog trigo de barbilla, een oude tarwesoort die boeren daar zo’n twintig jaar geleden weer nieuw leven hebben ingeblazen.

Papas bonitas en chochos

Zo zijn er meer gewassen die hier al generaties meegaan. Zoals de papas bonitas, typische Canarische aardappelrassen die al eeuwen op de eilanden worden verbouwd. Ze kunnen bijvoorbeeld worden klaargemaakt als de bekende papas arrugadas: kleine aardappeltjes in de schil met zout die meestal met rode of groene mojo op tafel komen.

Ook chochos, lupinebonen die je op de Canarische Eilanden vaak als tapa ziet, horen bij het boerenleven. In Icod El Alto wisselen boeren graan, papas bonitas en chochos met elkaar af. Dat heeft ook een praktisch voordeel: het helpt de aardappelmot op afstand te houden, een insect waarvan de larven de aardappelen aantasten.

Boerenleven op Tenerife

Het boerenleven staat overal onder druk en dat is op Tenerife niet anders. Vicente Suárez Llano vertelt in de Canarische krant El Día dat hij goed begrijpt waarom veel jongeren niets van het boerenbestaan willen weten. “Omdat het niets oplevert”, aldus Llano. De aardappelen die hij dit jaar heeft geplant, leveren niet eens genoeg op om zowel van te eten als nieuw pootgoed voor het volgende seizoen over te houden.

Maar niet iedereen haakt af. Zo besloot Mateo Felipe, een jonge folkloristische zanger, dat zijn liefde voor de Canarische tradities niet bij het zingen van oude liedjes moest blijven. Hij ging ook zelf het land op. Zelfs als je er niet van kunt leven, roemt hij het belang van het houden en bewerken van een stukje grond.

Van ouders op kinderen

Dat er toch een volgende generatie klaarstaat om de kennis door te geven, was afgelopen weekend ook te zien. Twee van de mannen die jarenlang aan de graanoogst deelnamen, zijn inmiddels overleden. Dit jaar namen hun zoons hun plaats tussen het graan in en gingen zij met de zeisen aan het werk.

Het jaarlijkse evenement rond de traditionele graanoogst in Icod El Alto bestaat inmiddels twintig jaar en wordt ondersteund door de gemeente Los Realejos, het eilandbestuur van Tenerife en Fundación Tenerife Rural.

Strand op Tenerife gesloten voor zwemmers vanwege poepbacteriën in het water